Magistarski radovi

Direktna Digitalna Radiografija (DDR) je napredna verzija digitalne radiografije koja automatski proizvodi digitalni radiografski prikaz/sliku na kompjuteru. Širokom spektru digitalnih detektora nisu potrebni precizni faktori izloženosti kako bi se dobio dijagnostički prihvatljiv snimak. Slike sa nedovoljnom izloženosti lako se prepoznaju po izraženom pozadinskom šumu. S druge strane, slike sa prevelikom izloženosti, koje dovode do zasićenja detektora, teško se prepoznaju jer softverska korekcija može nadoknaditi prekoračenje samo 5 do 10 puta. Da bi se izbjegli ponovni pregledi, radiološki tehničari mogu nesvjesno koristiti veće doze izloženosti. Ovo znači da se dijagnostički prihvatljiva slika može dobiti sa značajno većim nivoima ulazne doze, ali po cijenu potencijalno većeg ozračivanja pacijenta. Stoga je ključno imati pouzdan indeks ekspozicije (EI). U savremenoj digitalnoj radiografiji, to je indikator koji daje povratnu informaciju o količini zračenja koja je došla do detektora. Međutim, cijeli koncept gubi smisao ako indeks ekspozicije (EI) nije tačna mjera doze primljene od strane pacijenta. EI se koristi za mjerenje odgovora detektora na zračenje u relevantnim područjima slike, a zatim se ti podaci obrađuju u digitalnom rentgenskom sistemu. Ovo istraživanje je provedeno da bi se utvrdilo da li indeks ekspozicije (EI) ovisi o vrsti radiološke procedure i dobiju li se preporučene vrijednosti, te da li dob i spol pacijenta imaju uticaj na EI vrijednosti. Ključnе rijеči: indeks ekspozicije (EI), kompjuterizovana radiografija (CR), radiološke procedure, zaštita pacijenata, kvalitet slike.

Mikrobiološki ispravna voda za piće predstavlja osnovno pravo svakog čovjeka i esencijalna je za očuvanje javnog zdravlja, prevenciju vodenih epidemija i širenje infektivnih bolesti. Posebnu pažnju u procjeni kvaliteta vode zauzima prisustvo bakterije Escherichia coli (E. coli), koja se smatra pouzdanim indikatorom fekalne kontaminacije i potencijalnog prisustva drugih patogenih mikroorganizama. Cilj ovog istraživanja bio je da se ispita mikrobiološka ispravnost vode različitog porijekla, sposobnost izolata E. coli da formiraju biofilm u različitim uslovima, kao i efikasnost odabranih dezinfekcionih sredstava u eradikaciji formiranog biofilma. U periodu od 1. septembra 2024. do 1. maja 2025. godine u Javnoj ustanovi VIRS „Dr Vaso Butizan“ Banja Luka analizirano je ukupno 406 uzoraka bunarske, izvorske i vode iz vodovodnog sistema. Mikrobiološki neispravnim ocijenjeno je 32,27 % uzoraka, pri čemu je najveći udio neispravnih uzoraka zabilježen u bunarskim vodama, zatim u izvorskim, dok je najmanji broj kontaminiranih uzoraka poticao iz vodovodnog sistema. Prisustvo E. coli, u neispravnim uzorcima, sa prosječnim brojem od 47,01 ± 79,83 CFU/100 mL, čime je potvrđena značajna fekalna kontaminacija naročito kod individualnih izvorišta. Aerobne mezofilne bakterije su detektovane u prosječnom broju od 743,95 ± 1120,08 CFU/mL na 22 °C i 550,66 ± 1012,61 CFU/mL na 37 °C. Rezultati su pokazali da nisu postojale statistički značajne razlike u odnosu na porijeklo vode. Učestalost neispravnih uzoraka u odnosu na porijeklo vode pokazuje da su vode iz bunara i izvora najčešće bile kontaminirane aerobnim mezofilnim bakterijama na 22 °C, ali bez statističke značajnosti. Kod AMB na 37 °C, kontaminacija je bila nešto izraženija u vodi iz izvora ali, takođe, bez značajne razlike među grupama. U sledećem dijelu istraživanja ispitivana je sposobnost formiranja biofilma kod 50 izolata E. coli u različitim hranljivim podlogama - triptikaza-sojinog bujona (TSB), moždano-srčanog-infuzionog bujona (MSIB) i peptonska voda (PV), pri različitim temperaturama inkubacije (25 °C i 37 °C) i u statičkim i dinamičkim uslovima. Rezultati su pokazali da sastav podloge ima ključni uticaj na produkciju biofilma, dok temperatura inkubacije nije imala statistički značajan uticaj. Najizraženije formiranje biofilma zabilježeno je u nutritivno bogatim podlogama, posebno u moždano-srčanom-infuzionom bujonu, dok se peptonska voda pokazala kao neodgovarajuća sredina za efektivno formiranje biofilma. Dinamički uslovi inkubacije u pojedinim slučajevima su dodatno modifikovali intenzitet produkcije biofilma, ukazujući na kompleksnu interakciju fizičkih i nutritivnih faktora. Zatim je ispitivana efikasnost biocida vodonik peroksida i natrijum hipohlorita u uklanjanju formiranog biofilma E. coli. Natrijum hipohlorit, čak i u nižim koncentracijama, pokazao je izrazitu antibiofilm aktivnost, dovodeći do gotovo potpune eradikacije biomase biofilma, nezavisno od temperature i uslova inkubacije. Vodonik peroksid je takođe značajno smanjio količinu biofilma, ali nije doveo do njegove potpune eliminacije, pri čemu razlika između primijenjenih koncentracija nije bila statistički značajna. Efikasnost vodonik peroksida bila je djelimično uslovljena fizičkim uslovima inkubacije i temperaturom, što ukazuje na ograničenu penetraciju ovog dezinficijensa kroz polisaharidni matriks biofilma. Dodatna ispitivanja pokretljivosti u polučvrstim podlogama pokazalo je značajne razlike u zavisnosti od vrste hranljive podloge. Sojevi su bili pokretljiviji u TSB sa prosječnim prečnikom zone pokretljivosti od 65,68 mm, u poređenju sa MSIB sa prosječnim prečnikom od 21,34 mm. Hidrofobnost je bila niska kod svih ispitivanih sojeva, sa prosječnom vrijednošću od 11,68 %. Ovi nalazi ukazuju da tokom adherencije i formiranja biofilma, E. coli koristi različite faktore virulencije koji na kompleksan način omogućavaju formiranje biofilma. Na osnovu dobijenih rezultata može se zaključiti da bunarske i izvorske vode predstavljaju značajan rizik po javno zdravlje zbog veće učestalosti mikrobiološke kontaminacije. Sposobnost E. coli da formira biofilm dodatno otežava kontrolu i eradikaciju bakterija u vodenim sistemima. Natrijum hipohlorit se pokazao kao efikasnije sredstvo za uklanjanje biofilma u odnosu na vodonik peroksid, što ima praktičan značaj za unapređenje strategija dezinfekcije vode i smanjenje rizika od sekundarne kontaminacije u sistemima vodosnabdijevanja.

Rad se bavi evaluacijom bubrežne funkcije kod potencijalnih živih darivatelja bubrega, s fokusom na preciznu procjenu glomerularne filtracije (GFR). Posebna pažnja posvećena je različitim endogenim i egzogenim metodama mjerenja GFR-a, uključujući kreatinin, formule za procjenu, zlatni standard, klirens kreatinina i cistatin C. Rad analizira izazove u mjerenju i procjeni GFR-a te njihov uticaj na sigurnost darivatelja. Kroz istraživanje definirani su predmet i ciljevi, kao i istraživačke hipoteze koje se odnose na pouzdanost i primjenjivost različitih metoda procjene bubrežne funkcije. U materijalu i metodama, opisani su ispitanici i korištene metode procjene GFR-a, uključujući i statističke analize podataka. Rezultati istraživanja pružaju uvid u učinkovitost i preciznost različitih metoda, dok diskusija razmatra njihovu kliničku primjenjivost i moguće implikacije na sigurnost živih darivatelja. Zaključci sumiraju ključne nalaze i preporuke za buduća istraživanja, naglašavajući važnost kombinacije metoda za preciznu evaluaciju bubrežne funkcije.

Genetski modificirani organizmi (GMO) i njihova primjena u prehrambenoj industriji izazivaju podijeljena mišljenja među potrošačima i stručnom zajednicom. Ovaj rad istražuje percepciju javnosti o GMO hrani, s posebnim naglaskom na razlike u stavovima između opće populacije i studenata zdravstvenog fakulteta. Istraživanje je provedeno metodom anketnog ispitivanja kako bi se ispitala razina informiranosti, percepcija rizika i spremnost na konzumaciju GMO hrane. Dobiveni rezultati ukazuju na to da obrazovanje i pristup naučnim izvorima informacija igraju ključnu ulogu u formiranju stavova o GMO hrani. Iako studenti zdravstvenog fakulteta pokazuju veći nivo informiranosti u odnosu na širu populaciju, kod obje skupine prisutna je određena doza opreza i nesigurnosti u vezi s potencijalnim posljedicama GMO hrane. Većina ispitanika podržava jasno označavanje GMO proizvoda i naglašava potrebu za dodatnom edukacijom kako bi se omogućilo donošenje informiranih odluka. Rezultati istraživanja ističu važnost objektivne i dostupne komunikacije o GMO hrani te potrebu za balansiranim pristupom koji uzima u obzir kako znanstvene činjenice, tako i stavove potrošača. Ključne riječi: GMO, percepcija javnosti, genetski modificirana hrana, obrazovanje, prehrambena sigurnost

Uvod: COVID-19 je heterogena bolest sa mnogo različitih kliničkih manifestacija. Brojna istraživanja ukazaju su na povezanost nedostatka vitamina D sa težim kliničkim tokom COVID-19 pneumonije. Briksia zbir je numerički parametar procjene težine radiografskih promjena COVID-19 pneumonije. Uloga radioloških tehničara je presudna za tehnički zadovoljavajući radiogram. Ciljevi: Analizirati nepravilnosti prilikom izrade radiograma pluća oboljelih od COVID-19 pneumonije; Odrediti težinu COVID-19 pneumonije, procijenjenu Briksia zbirom, na tehnički ispravno urađenom radiogramu pluća; Utvrditi učestalost deficita vitamina D; Analizirati korelaciju između koncentracije vitamina D i težine pneumonije u odnosu na kliničke podatke pacijenta, te trajanje terapije do radiološke rezolucije aktivnih promjena pneumonije, te potrebu za hospitalizacijom i smrtnost. Ispitanici i metode: U opservacijsko-retrospektivnu studiju, od 01.01.2020. do 31.12.2022. godine uključeno je 1200 ispitanika sa COVID-19 pneumonijom, podijeljenih u 2 grupe (ispitivana – snižene vrijednosti vitamina D) i kontrolna (uredne vrijednoti vitamina D). Ispitavani su i međusbno poređeni tehnička ispravnost radiograma pluća, epidemiološki podaci ispitamika i klinički parametri COVID-19 pneumonije. Rezultati: Pol, dob, koncentracija vitamina D, klinička težina COVID-19 pneumonije i ishod liječenja su bili značajno povezani. COVID-19 pneumonija je bila značajno češća u muškaraca. ~9% urađenih radiograma pluća je bilo neadekvatno, najčešće zbog rotacije pacijenta. Snižena vrijednosti vitamina D u COVID-19 pneumoniji je iznosila 44,25%. Briksia zbir i koncentracija vitamina D su negativno korelirali. Lakšapneumonija je bila najčešća, a zatim umjereno teška, te teška pneumonija. Mlađi ispitanici su imali višu koncentraciju vitamina D. Ispitanici sa lakšom COVID-19 pneumonijom su bili značajno mlađi nego ispitanici sa umjereno teškom ili teškom pneumonijom. Što je koncentracije vitamina D bila viša, utoliko je saturacija kiseonikom bila viša, a terapija kraća. Ispitanici sa teškom COVID-19 pneumonijom su bili tretirani hospitalno. Oni su imali značajno nižu koncentraciju vitamina D nego ambulanti bolesnici. Mortalitet je zabilježen u hospitalno tretiranih ispitanika (18,18%), a ovi ispitanici su imali značajno nižu serumsku koncentraciju vitamina D u odnosu na ispitanike bez letalnog ishoda. Zaključci: Uloga radioloških tehničara i njihova edukacija su presudni za tehnički zadovoljavajući radiogram pluća. Praćenje i korekcija vitamina D bi mogli imati ulogu u prevenciji i ublažavanju težine COVID-19 pneumonije, ali zbog limitacija studije potrebna su dodatna klinička ispitivanja. Ključne riječi: COVID-19 pneumonija, značaj radioloških tehničara, Briksia zbir, serumska koncentracija vitamina D

Akutni apendicitis predstavlja najčešći uzrok hitnih hirurških intervencija u pedijatrijskoj populaciji, pri čemu je pravovremena diferencijacija komplikovanog od nekomplikovanog oblika bolesti ključni faktor za precizno planiranje hitnosti operativnog zahvata i adekvatno usmjeravanje sestrinske njege. Predmet ovog istraživanja bio je evaluirati prediktivnu vrijednost specifičnih laboratorijskih markera u stratifikaciji težine upalnog procesa, s posebnim fokusom na ulogu medicinske sestre u procesu trijaže. Retrospektivna studija provedena je u Univerzitetskom kliničkom centru Tuzla, obuhvativši uzorak od 114 pacijenata, uzrasta od 1 do 17 godina, kod kojih je sproveden operativni zahvat i dijagnoza potvrdjena patohistološkom analizom. Statistička analiza epidemioloških podataka potvrdila je veću incidencu obolijevanja kod dječaka (67,54%) s izraženim pikom učestalosti u 12. godini života. Klinička prezentacija bila je dominantno obilježena abdominalnom boli (99,12%) i povraćanjem (68,42%), dok su povišena tjelesna temperatura i dijareja bili prisutni kod manjeg broja pacijenata, bez statistički značajne razlike u odnosu na spol pacijenta. Ključni nalazi istraživanja ukazuju na visoku senzitivnost neutrofilno-limfocitnog omjera (NLR) i C-reaktivnog proteina (CRP) kao indikatora težine upale. Rezultati su pokazali značajniju statisticku znacajnost NLR (p = 0,0001) u odnosu na CRP (p = 0,015) u korelaciji sa komplikovanim morfološkim tipovima akutnog apendicitisa, dok ukupni broj leukocita (WBC) nije pokazao signifikantnu razliku između ispitivanih grupa (p = 0,422). Medicinska sestra, kao prvi kontakt u trijažnom sistemu, ima krucijalnu ulogu u ranoj identifikaciji ovih parametara i specifičnih kombinacija simptoma, što direktno doprinosi ubrzanju dijagnostičkog puta i optimizaciji preoperativne pripreme pacijenta. Rezultati studije potvrđuju da integracija NLR-a u standardne trijažne protokole značajno unapređuje preciznost inicijalne procjene pedijatrijskog pacijenta.

Akutni apendicitis predstavlja jedno od najčešćih hitnih stanja u abdominalnoj hirurgiji i najčešći uzrok urgentne apendektomije. Uprkos napretku u dijagnostičkim metodama, postavljanje tačne dijagnoze i dalje može predstavljati izazov, naročito kod pacijenata sa atipičnom kliničkom slikom. Posljedica dijagnostičke nesigurnosti može biti negativna apendektomija, koja se definiše kao hirurško uklanjanje patohistološki normalnog apendiksa. Historijski podaci ukazuju da je stopa negativne apendektomije iznosila 15–25%, dok savremene slikovne metode, posebno kompjuterizovana tomografija (CT), značajno doprinose njenom smanjenju. Cilj ovog istraživanja bio je ispitati značaj preoperativne kompjuterizovane tomografije u smanjenju incidence negativne apendektomije kod pacijenata sa sumnjom na akutni apendicitis, te analizirati uticaj dobi i spola na učestalost negativnih apendektomija i dijagnostičku preciznost CT-a. Istraživanje je provedeno kao retrospektivna studija na uzorku od 150 pacijenata oba spola, starijih od 15 godina, koji su operisani na Klinici za hirurgiju UKC Tuzla u periodu od januara 2023. do januara 2025. godine. Ispitanici su podijeljeni u dvije grupe: eksperimentalnu grupu (pacijenti kojima je preoperativno urađen CT) i kontrolnu grupu (pacijenti bez preoperativnog CT-a). Analizirani su demografski podaci, klinički simptomi, laboratorijski parametri (leukociti i CRP), vrsta operativnog zahvata (laparoskopski ili otvoreni), operativni i patohistološki nalazi, postoperativne komplikacije i dužina hospitalizacije. Statistička obrada podataka izvršena je u programu IBM SPSS 27.0. Od ukupno 150 pacijenata, 60,7% bili su muškarci, a 39,3% žene. Preoperativni CT urađen je kod 44,7% pacijenata, dok kod 55,3% nije urađen. Negativna apendektomija zabilježena je kod 10% ispitanika, dok je kod 90% patohistološki potvrđen akutni apendicitis. Većina zahvata izvedena je laparoskopski (52%), dok je 48% operisano otvorenom metodom. Postoperativne komplikacije, uključujući površinske i duboke infekcije operativne rane, bile su relativno rijetke. Rezultati istraživanja ukazuju da primjena preoperativne kompjuterizovane tomografije doprinosi većoj dijagnostičkoj tačnosti i smanjenju stope negativne apendektomije. Posebna korist CT dijagnostike ogleda se kod pacijenata sa atipičnom kliničkom slikom i u diferencijaciji drugih uzroka abdominalne boli. Ovim se smanjuje broj nepotrebnih operativnih zahvata, postoperativnih komplikacija i ukupni troškovi liječenja. Zaključno, preoperativna kompjuterizovana tomografija predstavlja značajan dijagnostički alat u evaluaciji sumnje na akutni apendicitis i ima važnu ulogu u smanjenju incidence negativne apendektomije. Rutinska ili liberalnija primjena CT-a kod odabranih pacijenata može unaprijediti kvalitet zdravstvene zaštite, sigurnost pacijenata i racionalizaciju troškova liječenja.

Bol predstavlja subjektivno neugodno iskustvo i kompleksan doživljaj koji zavisi od emocija, prethodnog iskustva, okoline i individualnih karakteristika. Uklanjanje ili ublažavanje bola smatra se osnovnim načelom dobre kliničke prakse. Svi hirurški zahvati uzrokuju određeni nivo postoperativnog bola, a strah od tog bola jedna je od najvećih briga pacijenata koji idu na operaciju. Neadekvatno tretiran postoperativni bol može dovesti do ozbiljnih komplikacija koje značajno narušavaju kvalitet života pacijenata. Kontrola postoperativnog bola je ključna za uspješno liječenje pacijenata. Cilj je olakšati tegobe pacijentu, skratiti vrijeme liječenja i smanjiti troškove. U poslednjih nekoliko decenija razvijene su brojne kliničke smjernice i akreditacijski programi za poboljšanje praksi u postoperativnoj analgeziji. Cilj ovog prospektivnog istraživanja bio je analizirati zastupljenost procjene intenziteta postoperativnog bola u svakodnevnom radu medicinskih sestara/tehničara, analizirati faktore koji utiču na procjenu postoperativnog bola i uticaj nivoa obrazovanja i dužine radnog staža na nivo znanja medicinskih sestara tehničara u procjeni i tretmanu akutnog postoperativnog bola. U istraživanje je uključeno 90 medicinskih sestara/tehničara koje rade na hirurškim odjelima JZU UKC Tuzla najmanje 6 mjeseci. Rezultati naglašavaju potrebu za kontinuiranom edukacijom, obukom i unapređenjem protokola, kako bi se poboljšala praksa procjene i tretmana postoperativnog bola što može poslužiti kao osnova za buduće intervencije i strategije koje će poboljšati kvalitet zdravstvene njege i zadovoljstvo pacijenata.

CILJ ISTRAŽIVANJA: Utvrditi efikasnost Menpromove procedure o učestalosti i načinu čišćenja radnih površina proizvodne linije, koji su podvrgnuti propisanom Zakonskom legislativom. VRSTA STUDIJE: Istraživanje je prospektivnog karaktera. MATERIJALI I METODE: Istraživanje je bilo sprovedeno u mesnici Menprom d.o.o. u mjesecu novembru 2024. godine. Svaki dan tokom mjeseca novembra uzimati su brisevi radnih površina i brisevi ruku radnika. Brisevi radnih površina uzeti su po zonama rizika. Briseve sam uzimala jedanput dnevno u vremenskom periodu od 8h. Kada su u pitanju uzorci mesa, prvi uzorci su se uzimali kao uzorak sirovine u vremenskom intervalu od 10h, a drugi uzorci su bili kao gotovi oblikovani proizvod koji se uzimao odmah nakon završetka obrade. Svaki uzorak je sadržavao po 50 grama mesa. REZULTATI: Ukupan broj istraživačkih dana iznosio je 30. Kod briseva površina, aerobne mezofilne bakterije imaju referentnu vrijednost ≤ 30 cfu/cm², s tim da su tokom istraživanja bile dvije oscilacije, tačnije dva dana su pokazala prisustvo aerobnih mezofilnih bakterija, bile su iznad referentnih vrijednosti, dok su sve ostale tražene bakterije, Enterobacteriaceae i Listeria species, čije su referentne vrijednosti Enterobac.- 0-1 cfu/cm² i Listeria spp.- n.n./100 cm², pokazale negativne nalaze. Brisevi ruku, tu su se analizirale iste balterije kao i kod briseva površina, te su pokazale nalaze ispod graničnih vrijednosti, dakle bez prisustva podložnih mikroorganizama. U uzorcima mljevenog mesa ali i gotovog proizvoda-ćevapa, tražena je Salmonella species gdje nije detektovan nijedan postotak tog mikroorganizma, potom je tražena Escherichia coli čije su referentne vrijednosti m=5×10 cfu/g; M=5×10² cfu/g ali također nije pronaš+đeno E.coli iznad referentnih vrijednosti. Kod aerobnih mezofilnih bakterija bilo je varijabilnosti u vrijednostima, ali sve su bile u propisanim granicama.

Koronarna bolest srca predstavlja vodeći uzročnik smrtnosti od oboljenja u današnjem dobu, te obzirom da koronarna bolest srca zahvaća širok dobno-polnu raspon, veoma je važno osvijestiti populaciju o važnosti redovnih zdravstvenih pregleda. Sljedeći tome procijenjena je učestalost pozitivne dijagnoze koronarne bolesti dobijenih rezultata te je važno bilo odrediti rizičnu skupinu. Ovo istraživanje se sprovodi retrospektivno. Mjerenje je vršeno inicijalno u periodu od 1.1.2024. do 1.12.2024. godine. Zdravstvena ustanova koja je podvrgnuta ispitivanju je „JZU Sveti Vračevi“ u Bijeljini. Prikupljanje podataka je vršeno analizom snimaka koronarografije i istorija bolesti pacijenta. Za potrebe testiranja značajnosti razlika aritmetičkih sredina promatranih varijabli između skupina korišten je Studentov t-test za nezavisni uzorak. Za testiranje uticaja dvije ili više varijabli na drugu varijablu koristi se dvofaktorska univarijantna analiza varijanse (ANOVA). Za potrebe testiranja značajnosti razlika stvarnih i očekivanih frekvencija neparametrijskih varijabli koristi se x2 test. Svaka statistička analiza se radi sa intervalom pouzdanosti od 95%. Istraživanjem je dokazano da se koronarna bolest srca najčešće javlja u starosnoj dobi od 50. do 80. godina života. Zatim je utvrđeno da muškarci u radno aktivnoj dobi čine 59% i time predstavljaju vodeću grupu u odnosu na ostale dobne skupine m/ž ispitanika, dok generalno prema učestalosti muška populacija znatno vodi prema broju pozitivnih slučaja u odnosu na žensku populaciju. Dobijeni rezultati mogu doprinijeti značaju osvješćivanja lokalne zajednice, kao i društvo u cjelini, te se mora ozbiljno pozabaviti ovim problemom kako bi se smanjio broj oboljelih od koronarne bolesti srca. Neophodno je podizati svijest o povećanom riziku pojave korornarne bolesti srca u kasnijim godinama života. Pored svijesti populacije, otkrivanjem faktora rizika povezanih s koronarnom arterijskom bolešću (CAD) moguće je pružiti detaljniji uvid u njihovu povezanost s ozbiljnošću bolesti. To može doprinijeti boljem razumijevanju CAD-a i omogućiti razvoj personaliziranih strategija prevencije, dijagnostike i liječenja. Osim toga, istraživanje može pružiti korisne podatke o tipičnom uzorku stenoze koronarnih arterija, što može uticati na kliničku praksu i poboljšati ishode pacijenata s CAD-om. Konačno, rezultati istraživanja mogu imati značajan uticaj na javno zdravstvo, pružajući osnove za razvoj programa prevencije usmjerenih na smanjenje faktora rizika povezanih s CAD-om i smanjenje incidencije ove bolesti.