Magistarski radovi

Hronična bubrežna insuficijencija, sa prevalencom od oko 9 – 13% značajno doprinosi svjetskom morbiditetu i mortalitetu od nezaraznih bolesti, te je nezavisni faktor rizika razvoja kardiovaskularnih bolesti i to u svim fazama bolesti. Hemodijaliza je jedan od najčešćih terapeutskih postupaka nadomještanja bubrežne funkcije u pacijenata sa hroničnom bubrežnom insuficijencijom. Ipak, morbiditet i moralitet tako liječenih bolesnika i dalje je visok, a vodeći uzrok smrtnosti su kardiovaskularne bolesti i hiperkalemija. Mineralno koštana pregradnja jedna je od komplikacija višegodišnje terapije dijalizom koja se manifestuje biohemijskim poremećajima uključujući kalcij, fosfor, PTH, vitamin D, te patološkim kalcifikacijama koje za posljedicu imaju kardiovaskularne bolesti. Osnovni cilj našeg istraživanja bio je utvrditi serumske koncentracije kalcija, kalija, fosfora i alkalne fosataze u bolesnika sa hroničnom bubrežnom insuficijencijom liječenih hemodijalizom prije početka terapije i u okviru posljednje biohemijske obrade, te utvrditi promjene navedenih parametara ovisno o dužini trajanja liječenja hemodijalizom. Istraživanje je provedeno kao „case control“ studija u koju je bilo uključeno 40 pacijenata sa hroničnom bubrežnom insuficijencijom na dugotrajnom liječenju hemodijalizom u hemodijaliznom centru JZU Opća bolnica “dr. Mustafa Beganović” Gračanica. Vrijednosti kalcija, kalija, fosfora i alkalne fosfataze određivane su u serumu pacijenata prilikom posljednje rutinske biohemijske obrade pacijenta. Kao kontrolni uzorci korištene su serumske vrijednosti kalcija, kalija, fosfora i alkalne fosfataze istih pacijenata određene prije početka liječenja, a uzete iz medicinske dokumentacije. Za statističku obradu podataka korišteni su Wilcoxon-ov test za zavisni uzorak i Spearmanov test korelacije primjenom SPSS/WIN programa (Release 26.0, SPSS Inc., Chicago, IL, USA.). Utvrđeno je da je došlo do statistički značajnog povećanja koncentracija Ca (p=0,002), K (p=0,001) i ALP (p=0,014) u odnosu na vrijednosti utvrđene prije početka liječenja hemodijalizom, ali ne i statistički značajna promjena u koncentracijama P u odnosu na početak terapije. Takođe, rezultati su pokazali statistički značajnu korelaciju nivoa ALP sa dužinom terapije (p=0,001). Dobiveni rezultati mogu doprinijeti boljem razumijevanju biohemijskih promjena mineralno koštanog metabolizma u pacijenata sa hroničnom bubrežnom insuficijencijom liječenih hemodijalizom.

Ciljevi istraživanja: 1. Utvrditi stopu relapsa u ispitanika sa shizofrenijom u jednogodišnjem periodu. 2. Utvrditi koji broj ispitanika nakon prve epizode psihoze razvije sliku shizofrenije. 3. Utvrditi povezanost upotrebe različitog tipa antipsihotika sa stopom relapsa. 4. Utvrditi povezanost dužine trajanja bolesti sa učestalošću relapsa. Korišten je metod longitudinalnog, epidemiološkog, retrospektivnog istraživanja u kojem je obuhvaćeno 87 ispitanika oboljelih od shizofrenije na bazi podataka iz medicinske dokumentacije. U uzorak su uvršteni svi hospitalizirani pacijenti u periodu od pet godina sa dijagnozom shizofrenije (F20.0-F20.9). Istraživanje je provedeno u psihijatrijskoj bolnici Javne zdravstvene ustanove Zdravstvenog centra Brčko distrikta. Podaci iz istorija bolesti su uvršteni u poseban Evidencijski list za prikupljanje podataka (ELPP) konstruisan za potrebe ovog istraživanja. Za statističku obradu podataka i njihovu prezentaciju su korištene standardne metode deskriptivne statistike. T test je primijenjen za utvrđivanje značajnosti razlike među parametriskim varijablama, a χ2 test za utvrđivanje značajnosti razlike među neparametrijskim varijablama. Za utvrđivanje korelacije korišten je Pearsonov test. Korišten je statistički program SPSS za Windows 10.0. Rezultati: Tokom istraživanja izvršena je analizarelapsa u odnosu na opšte i demografske karakteristike ispitanika, analiza relapsa u odnosu na dužinu psihijatrijskog liječenja, analiza relapsa u odnosu na dužinu perioda neliječene psihoze, analiza učestalosti relapsa u petogodišnjem periodu, analiza relapsa u jednogodišnjem periodu, analiza relapsa u odnosu na dužinu hospitalnog tretmana, analiza relapsa u odnosu na saradljivost pacijenta, analiza relapsa u odnosu na vrstu antipsihotika, analiza relapsa u odnosu na broj psihijatrijskih hospitalizacija. Podaci su prikazani tablično i grafički, a opisani tekstualno. Ispitanici su podijeljeni u grupe (sa relapsom i bez relapsa). Analizom prisustva relapsa u ukupnom uzorku oboljelih od shizofrenije utvrđeno je da je 36,8% ispitanika imalo relaps, a 63,2% ispitanika nije imalo relaps tokom posmatranog jednogodišnjeg perioda. 93,8% ispitanika iz grupe sa relapsom su razvili kliničku sliku shizofrenije nakon prve psihotične epizode u odnosu na 6,2% ispitanika sa prvom psihotičnom epizodom koji nisu razvili bolest. Utvrđena je viša stopa relapsa u ispitanika sa shizofrenijom koji su liječeni antipsihoticima I generacije i kod kojih je primjenjivana kombinacija više lijekova u odnosu na ispitanike koji su liječeni monoterapijski primjenom druge ili treće generacije antipsihotika. U ovom istraživanju duži period neliječene psihoze nije bio povezan sa češćim relapsima. S obzirom da veći broj ispitanika sa relapsom tokom jednogodišnjeg ispitivanja su imali manji broj hospitalizacija, dolazi se do zaključka da prevencija relapsa vodi i manjem broju hospitalizacija.

Arterijska hipertenzija je globalni javnozdravstveni problem i predstavlja sve veću prijetnju budući da je učestalost ove bolesti u porastu, kako u svijetu tako i kod nas. Arterijska hipertenzija se definiše kada je vrijednost sistolnog krvnog pritiska ≥140 mmHg i/ili dijastolnog krvnog pritiska ≥90 mmHg u osoba koje ne uzimaju antihipertenzivnu terapiju. Razvoju arterijske hipertenzije se pripisuje postojanje i interakcija dvije grupe faktora rizika: nepromjenljivih (onih koje nije moguće modifikovati) i promjenljivih (onih koje je moguće modifikovati). Zdravstveni radnici, s obzirom na visoku odgovornost prema ljudskom životu i zdravlju, ali i izloženosti specifičnim opasnostima i štetnostima na radnim mjestima, poput hemijskih, bioloških i fizičkih uticaja, te smjenskom radu, svrstani su skupinu rizičnih zanimanja. Radnici sa hipertenzijom propuštaju 1.2 dana više godišnje u odnosu na one koji nemaju ovo stanje i hipertenzija ima najveći utjecaj od glavnih uobičajenih hroničnih bolesti na ukupan trošak izostanka za poslodavce. Ovim prospektivnim istraživanjem je obuhvaćeno 100 ispitanika, zdravstvenih radnika zaposlenih u UKC-u Tuzla, oba spola i dobne skupine od 20 do 65 godina. Tokom istraživanja kao sredstvo rada koristio se anonimni upitnik, samostalno kreiran za ovo istraživanje. Upitnik se sastoji od ukupno 30 pitanja koja su podijeljena u tri grupe. Sve statističke hipoteze su testirane na nivou pouzdanosti od 95% tj. 5% rizika (p <0,05). Dokazano je da je učestalost arterijske hipertenzije kod zdravstvenih radnika visoka, te da je zastupljenost faktora rizika za nastanak arterijske hipertenzije visoka. Najčešći faktori rizika su dob ispitanika kao nepromjenljivi faktor, zatim prekomjerna tjelesna težina, visoka vrijednost BMI, stres na poslu, povišene masnoće u krvi i pušenje, a najčešće obolijevaju osobe dobne skupine od 50-59 godina starosti. KLJUČNE RIJEČI: arterijska hipertenzija, zdravstveni radnici, faktori rizika, prezentizam, stres, BMI, pušenje, povišene masnoće.

Cilj istraživanja je bio da se dokaže učestalost prisustva virusa SARS CoV-2 na teritoriji Dobojske regije u periodu od oktobra 2020. godine do jula 2021. godine. U istraživanje je uključeno 8.769 ispitanika sa područja Dobojske regije (Doboj, Modriča, Derventa, Teslić, Šamac, Brod i Petrovo) čiji su uzorci brisa nazofarinksa na virus SARS CoV-2 dostavljeni putem Higijensko-epidemioloških službi svaki radni dan u službu Mikrobiologije Dobojske bolnice u periodu od oktobra 2020. do jula 2021. godine. Ispitanike smo podijelili prema polu, a na osnovu starosne dobi formirali 4 grupe: I grupa (0-15 godina), II grupa (15-40 godina), III grupa (40-60 godina) i IV grupa (>60 godina). Period koji smo obrađivali imao je tri godišnja doba: jesen (oktobar, novembar i decembar 2020. godine), zima (januar, februar, mart 2021. godine) i proljeće (april, maj, jun 2021. godine) pa su ispitanici obrađeni i prema njima. Brisevi koji su korišteni u istraživanju bili su pod pod nazivom Viral Transport Tube WithSwab (Himedia Laboratories Pvt Ltd, Indija). Uzimanje uzorka se vršilo tako da se bris uvuče u obje nosnice do pojave otpora i zarotira uz pritisak o sluznicu, a zatim se bris uroni u fiziološku otopinu i prelomi na označenom mjestu.. Ukupan broj ispitanika koji su testirani na SARS CoV-2 iznosio je 8.769, od čega je 3.777 (43,1%) bilo pozitivno, dok je 4.992 (56,9%) bilo negativno. Najveći broj ispitanika testirao je grad Doboj ukupno 3.341, od kojih je 1.304 (39,0%) bilo pozitivno i 2.037 (61,0%) negativno. Druga po broju ispitanika je opština Teslić 1.443 ispitanika od kojih je 751 (52,0%) pozitivnih i 692 (48,0%) negativnih. Treća opština je Modriča sa ukupnim brojem od 1.334 ispitanika, koje čine 524 (39,3%) pozitivni i 810 (60,7%) negativni. Četvrta opština je Derventa sa ukupnim brojem od 1.158, od kojih je 541 (46,7%) pozitivnih, i 617 (53,3%) negativnih. Peta je opština Šamac, koji je imala 780 ispitanika od kojih je 381 (48,8%) pozitivanih, a 399 (51,2%) negativnh. Šesta opština je Brod, koji je imao 502 ispitanika, od kojih je 192 (38,2%) pozitivnih, dok je 310 (61,8%) bilo negativno. Poslednja, sedma opština po broju ispitanika je Petrovo 211, od kojih su 84 (39,8%) bili pozitivni i 127 (60,2%) negativni. Od ukupnog broja ispitanika broj pozitivnih uzoraka na SARS CoV-2 iznosio je 3.777 (43,1%), od čega je broj pozitivnih ispitanika ženskog pola iznosio je 1.957 (51,8% ) a broj pozitivnih ispitanika muškog pola iznosio 1.820 (48,19%). Tokom ispitivanja učestalosti pozitivnih ispitanika na osnovu definisanih starosnih grupa, najviše pozitivnih ispitanika imala III starosna grupa (40-60 godina) u kojoj je od ukupno 3.225 ispitanika bilo 1.428 (44,3%) pozitivno zatim II starosna grupa (15-40 godina), sa 2.496 ispitanika od kojih je 1.075 (43,1%) bilo pozitivno, zatim IV starosna grupa ( >60 godina) sa 2.766 ispitanika, od kojih je 1.183 (42,8%) bilo pozitivno i na kraju I starosna grupa (0-15 godina) 282 ispitanika sa 91 pozitivanih (32,3%). Najveći broj testiranih ispitanika bio je u toku jeseni (oktobar, novembar i decembar 2020. godine) ukupno 3.862 sa 1.728 (44,7%) pozitivnih, u proljeće (april, maj i jun 2021. godine) broj ispitanika bio je 2.524 , od čega je pozitivnih 1.066 (42,2%). dok je u zimu (januar, februar i mart 2021. godine), bilo 2.383 ispitanika gdje je broj pozitivnih iznosio 983 (41,3%).

U ovom istraživanju, kojim su evaluirani fizičko funkcionisanje, depresivnost i anksioznost u starijih osoba, bilo je ukupno 150 ispitanika: 70 žena (46.67%) i 80 muškaraca (53.33%). Nije nađena statistički značajna razlika u broju ispitanika u odnosu na spol. Rezultati ove studije pokazali su da osobe starije životne dobi imaju narušeno ukupno mentalno zdravlje i ono je najizraženije u dobi između 75-80 godina. Nije nađena statistički značajna razlika u ukupnom mentalnom zdravlju između ispitanika dobi do 70 i ≥70 godina, iako je lošije mentalno zdravlje prisutno u grupi ispitanika koji su imali stariju životnu dob (≥70). Ukupno fizičko funkcioniranje i mentalno zdravlje statistički značajno je lošije kod žena u odnosu na muške ispitanike. Ukupno fizičko funkcioniranje i mentalno zdravlje je najlošije u grupi anketiranih koji su imali starosnu dob između 75-80 godina. Postoje statistički značajne razlike u ukupnom fizičkom funkcioniranju osoba dobi do 70 i ≥70 godina, odn. osobe dobi ≥70 godina imaju lošije fizičko funkcioniranje u odnosu na osobe dobi do 70 godina. Ispitanici starije životne dobi ≥70 godina su u statistički značajno većem procentu nepažljivo obavljali radne aktivnosti nego ranije u odnosu na ispitanike dobi do 70 godina. Slabije fizičko funkcioniranje je u pozitivnoj korelaciji sa depresivnošću i anksioznošću u osoba starije životne dobi. Ispitanici dobi ≥ 70 godina imaju statistički značajno veće probleme sa spavanjem u odnosu na ispitanke dobi do 70 godina. U dimenziji depresivnih simptoma ispitanici dobi ≥70 godina imaju statistički značajno izražen ”osjećaj nestanka”. Ispitanici stariji od 70 godina su u statistički većem procentu nepažljivije obavljaju aktivnosti nego inače jer se osjećaju iscrpljeno u odnosu na ispitanike do 70 godina. Ispitanici dobi ≥70 godina su se statistički značajno razlikovali u domeni fizičkog funkcioniranja pri čemu su umjerene aktivnosti značajno ograničavale starije od 70 godina u odnosu na mlađe ispitanike. To se odnosi posebno na aktivnost uspinjanja uz stepenice, dok ograničenja u poslu i drugim aktivnostima nisu značajna. To ograničenje se može povezati sa senzacijom bola prilikom aktivnosti. U dimenziji socijalne disfunkcije starije osobe ≥70 statistički značajno manje uspijevaju biti nečim okupirane cijelo vrijeme; treba im duže vremena da završe poslove; imaju osjećaj da ne obavljaju poslove u cjelini; osjećaju manje zadovoljstvo nakon urađenog posla; osjećaju se manje sposobnim donositi odluke. Nije nađena statistički značajna razlika između skupina kada je u pitanju osjećaj da imaju važnu ulogu u poslu i u uživanju u svakodnevnim aktivnostima. Sociodemografski faktori utiču na depresivnost i anksioznost u osoba starije životne dobi. Fizičko funkcioniranje je statistički značajno bolje kod ispitanika koji su u bračnoj zajednici, u odnosu na one koji žive sami, a to isto važi i za mentalno zdravlje s obzirom na dobijene numeričke vrijednosti bez obzira što nemaju i statističku značajnost. Ukupno mentalno zdravlje je statistički zančajno lošije na selu u odnosu na grad, dok je ukupno fizičko funkcioniranje lošije u gradu, ali kao numerička procjena bez statističke značajnosti. Lošije fizičko funkcioniranje je povezano sa stepenom obrazovanja i najlošije je kod ispitanika sa manjim stepenom naobrazbe, a to isto važi i za ukupno mentalno zdravlje koje je lošije kod manje obrazovanih ispitanika. Uzimajući u obzir da zdravlje ima uticaj na svakodnevno funkcioniranje pojedinca, njegovu radnu sposobnost, te ukupan kvalitet života, dobijeni rezultati ukazuju na važnost unaprijeđenja psiholoških, psiholoških i socijalnih faktora koji utiču na zdravlje, te indirektno i na kvalitet života.

Procjena histološkog stanja jetre predstavlja temelj bilo kakvom ozbiljnijem pristupu dijagnostici i terapiji hroničnog hepatitisa B i C. Biopsija jetre je nesavršen zlatni standard za određivanje stadija fibroze jetre, povezan sa brojnim problemima u primjenjivosti, tačnosti i pogodnosti za pacijenta. Kao alternativa su upotrebi brojni opisani neinvazivni modaliteti za procjenu jetrene fibroze i ciroze. Međutim, postavlja se pitanje koji od besplatnih i lako primjenjivih neinvazivnih skorova ima najveću tačnost u kliničkoj praksi, odnosno koji od skorova odabrati prilikom pripreme pacijenta za pregled specijaliste? Primarni cilj rada je dakle, ispitati koji od neinvazivnih skorova primijeniti i dobiti najtačnije rezultate u procjeni postojanja jetrene fibroze i ciroze u hroničnom hepatitisu B i C. U retrospektivnoj studiji koja je evaluirala oboljele od hroničnog virusnog hepatitisa B i C godine obuhvaćeno je 106 oboljelih od hroničnog hepatitisa B (48,%) i 114 (51,8%) oboljelih od hroničnog hepatitisa C, a koji su liječeni uOdjelu gastroenterologije i hepatologije Klinike za interne bolesti, Univerzitetskog kliničkog centra Tuzla. Svim ispitanicima je rutinski u sklopu dijagnostičke evaluacije hroničnog hepatitisa B i C urađena biopsija jetre pod kontrolom ultrazvuka (UZ) uz evaluaciju od strane patologa i gradiranje biopsijskog uzorka koristeći METAVIR klasifikaciju. Svim bolesnicima su na osnovu rutinski dobijenih parametara izračunati neinvazivni markeri fibroze i ciroze jetre koristeći orignialne formule (APRI, GUCI, Forns, FIB-4, HALT-C i Hui skor). Performanse svih prediktivnih skorova su analizirane koristeći receiveroperatingcharacteristic (ROC) analizu. U cjelokupnom uzorku je bilo 167 (75,9%) ispitanika muškog i 53 (24,1%) ispitanika ženskog spola sa odnosom muškarci:žene od 3,15:1.Prosječna dob ispitanika u kompletnom uzorku je iznosila 40 godina (SD: 12 godina) i kretala se od minimuma od 18 do maksimuma od 66 godina. Posmatrajući ukupni udio pojedinih stadija fibroze jetre, ocijenjenih nakon biopsije jetre, a prema METAVIR bodovnom sistemu, više od polovine uzorka (54,1%) je imalo klinički signifikantnu fibrozu jetre (F2 ili viši). Za dijagnostiku klinički signifikantne fibroze jetre (F2 ili veći), kada je u pitanju bio hepatitis C, najbolje performanse je pokazao Forns-ov skor sa AUC od 0,802, sa tačnošću detekcije od 80%. Kod pacijenata sa HBV, najbolje perfomanse je imao GUCI skor sa AUC od 0,858, odnosno sa tačnošću detekcije značajne fibroze od 85,8%. Za dijagnostiku tačnosti uznapredovale fibroze (F3 ili veći), kada je u pitanju bio hepatitis C, ponovno je najbolje performanse je pokazao Forns-ov skor sa AUC od 0,813, odnosno sa tačnošću detekcije od 81,3%. Kod pacijenata sa HBV, najbolje perfomanse je opet imao GUCI skor sa AUC od 0,829, odnosno tačnošću detekcije ekstenzivne/uznapredovale fibroze od 82,9%. Na poslijetku za dijagnostiku jetrene ciroze (F4), za hepatitis C, ponovno je najbolje performanse je pokazao Forns-ov skor sa AUC od 0,955, odnosno sa tačnošću detekcije od 95,5%. Kod pacijenata sa HBV, najbolje perfomanse je imao FIB-4 skor sa AUC od 0,918, odnosno sa tačnošću detekcije ciroze jetre od 91,8%, te GUCI skor sa AUC od 0,910. Sumarno posmatrajući, za HBV, čini se da najbolje performanse cijelo vrijeme ima GUCI skor, dok je za HCV to ipak Forns-ov skor. U ukupnom uzorku podjednake performanse za dijagnozu sva 3 stadija fibroze dijele GUCI skor, Forns-ov skor i FIB-4 skor.Prema dobijenim rezultatima i u cilju simplifikacije i praktičnosti inicijalne obrade pacijenata, za skor za isključenje i potvrdu značajne fibroze je uzet FIB-4, a za isključenje ciroze GUCI. Prema ovakvom pristupu za dijagnozu značajne fibroze, bilo da se radi o potvrdi ili isključenju 68/220 (31%) pacijenata bi moglo sa prediktivnom vrijednošću >95% biti „oslobođeno“ potrebe za elastografijom ili biopsijom. Takođe, primjenom GUCI skora na pražnoj vrijednosti od 1,8 – 86,7% pacijenata bi bilo ispravno dijagnosticirano da nemaju cirozu jetre. Najoptimalniji skor za dijagnostiku klinički značajne fibroze jetre bez obzira na etiologiju je bio FIB-4 skor.Najoptimalniji skor za dijagnostiku ciroze jetre bez obzira na etiologiju je bio GUCI skor.Primjenom FIB-4 skora za potvrdu/isključenje jetrene fibroze bi se oko 1/3 pacijenata mogla proslijediti na dalju dijagnostiku bez primjene elastografije ili biopsije jetre, već na sestrinskom skriningu.Primjenom GUCI skora za isključenje ciroze jetre bi se oko 90% pacijenata moglo dijagnosticirati da nema cirozu, već na sestrinskom skriningu.

Kroz istoriju nam je poznato da su zarazne bolesti oduvijek ljudima prestavljale veliku prijetnju. U ne tako davnoj prošlosti teške pošasti kolere, kuge, tuberkuloze, velikih boginja odnijele su veliki broj života, kako mladih tako i onih starije životne dobi. Zahvaljujući nizu pozitivnih razvojnih okolnosti kao što su masovno vakcinisanje, podizanje higijensko-zdravstvenog standarda i primjene antimikrobnih lijekova navedene zarazne bolesti više nisu pošast. Nažalost i u savremenom dobu, izbijanja novih zaraznih bolesti stalna su pojava, iako su samo neke od njih dostigle pandemijske razmjere kao što je imao COVID-19. Covid-19 je virus iz porodice Corona virusa koji izaziva teške komplikacije respiratornog trakta sa velikim procentom smrtnosti. Virusu podložne su osobe sa prirodno oslabljenom otpornošću organizma ili je oslabljen organizam uzrok postojanja neke od akutnih ili hroničnih bolesti. Diabetes mellitus je hronična bolest koja nastaje kao posljedica nemogućnosti tijela da proizvodi ili koristi inzulin.Inzulin jehormon kojeg proizvodi gušterača.On djeluje kao ključ koji otključava stanice kako biglukoza iz krvi u njih mogla ući i proizvesti energiju.Bez inzulina, nivo šećera u krvi raste i u dužem periodu, ukoliko se ne reguliše, može uzrokovati akutne i hroničnekomplikacije. Akutne komplikacije (Dijabetična ketoacidoza (DKA) i dijabetična koma, Hiperosmolarno neketotično stanje (NKHS) i koma, Acidoza mliječnom kiselinom, Hipoglikemijska kriza i hipoglikemijska koma) su privremenog karaktera ali ništa manje značajne od hroničnih (vaskularnih koje mogu biti mikro i makro vaskularne, te ne vaskularnih u koje spadaju gastropareza, seksualna disfunkcija i kožne promjene) koje se zadržavaju tokom cijelog života. Diabetesmellitus je složena i teška bolest, poremećaj koji se ne može izliječiti, ali se može kontrolisati i tako osigurati kvalitetniji život. Kontrola dijabetesa je praćena i obaveznom kontrolom laboratorijskih parametara. Osnovni laboratorijski parametri u kontroli dijabetesa su oni koji su vezani za samu bolest, a to su glukoza natašte, postprandijalno, HbA1c, glukoza i aceton u urinu. Kada je bolest dijagnostikovana, kako bi se pratile mogućnosti nastanka sekundarnih bolesti koje nastaju kao posljedica primarne bolesti, spektar kontrolnih analita se proširuje. Najčešće kontrolisani laboratorijski parametri, pored osnovnih navedenih za glukozu (glukoza prije i poslije jela, glikolizirani hemoglobin..), su oni koji se odnose na praćenje nastanka mogućih komplikacija same bolesti. -Predmetom istraživanja obuhvaćen je jedan od značajnih problema današnjice koji je vezan za COVID pandemiju, a tiče se procjene kontrole laboratorijskih parametara kod oboljelih od diabetes mellitusa na području općine Banovići, kao i novooboljelih u periodu Covid pandemije. -U istraživanje je uključeno ukupno 68 ispitanika, podijeljenih u dvije grupe, od kojih je 34 ispitanika sa dijabetesom tipa 1, a 34 ispitanika sa dijabetesom tipa 2. -Istraživanje obuhvata, period godinu dana prije pandemije Corona virusom i godinu dana za vrijeme pandemije, odnosno period 2019 i 2020 godine. -Kriteriji za dijagnozu dijabetesa kao i vremenski interval praćenja laboratorijskih parametara su određeni prema Smjernicama za tretman dijabetesa iz 2017 godine izdatih od stane Udruženja endokrinologa i dijabetologa u Bosni i Hercegovini. Laboratorijska evaluacija preporučuje kontrolu HbA1c na tri mjeseca kod ne kontrolisane, a na 6 kod kontrolisane glikemije. Na godišnjem nivou potrebno je kontrolisati lipidni profil natašte, testove funkcije jetre, odnos albumina/kreatinina u urinu, kreatinin u serumu i procjenu stope glomerularne filtracije (eGFR), a kod pacijenata sa dijabetesom tipa jedan, i tireostimulirajući hormon (TSH). Periodično mjerenje koncentracije vitamina B12, potrebno je kod pacijenata liječenih metforminom. Cilj istraživanja je : 1.Uporediti broj oboljelih od diabetes mellitusa u ispitivanom periodu za vrijeme Covid pandemije (2020) u odnosu na period prije pandemije (2019). 2. Utvrditi na osnovu uvida u kartone ispitanika, za period prije i za vrijeme pandemije, učestalost kontrole laboratorijskih analiza oboljelih od dijabetesa tipa 1 i 2. Obradom podataka na području općine Banovići, završno sa 2021 godinom registrovano je ukupno 22.291 stanovnik, od čega je 1.906 oboljelih od diabetes mellitusa. Od ukupnog broja oboljelih 34 je sa dijabetesom tip-a 1, a 1872 sa dijabetesom tip-a 2. Opšta stopa morbiditeta iznosila je 885,05/10.000 stanovnika. -Broj oboljelih (prevalenca) od diabetes mellitusa za vrijeme trajanja Covid pandemije u 2020 godini je u porastu za 3%, sa prevalencom od 792,2/10.000, u odnosu na period prije pandemije 2019 godine sa prevalencom od 772,0/10.000 stanovnika. -Prema broju rađenih laboratorijskih analiza, na godišnjem nivou, za period prije i za vrijeme Covid pandemije (2019/2020.), kontrolisane skupine pacijenata tip-a 1 i 2 dijabetesa, ne ispunjavaju preporuke godišnje kontrole, prema Smjernicama za dijabetes, BiH 2017, u kontrolisanom dijabetesu za HbA1c 2 x godišnje, a za ostale analize 1x godišnje. Upoređujući godine, češće su kontrolisani pacijenti za vrijeme trajanja pandemije 2020 godine, sa procentom od 4,8%, u odnosu na iste prije pandemije u 2019 godini. -Za vrijeme Covid pandemije 2020 godine broj novooboljelih (incidenca) je manji za 44% sa incidencom od 20,0/10.000, u odnosu na isti period 2019 prije pandemije sa incidencom od 30,6/10.000 stanovnika. -Prema broju rađenih analiza za vrijeme trajanja Covid pandemije, rjeđe su kontrolisani pacijenti sa dijabetesom tipa-a 1 u odnosu na pacijente sa tip-om 2 dijabetesa. Obzirom da su opovrgnute radne, a potvrđene nulte hipoteze, možemo reći da Covid pandemija u 2020 godini nije imala uticaja na kontrolu laboratorijskih parametara oboljelih od diabetes mellitusa na području općine Banovići.

Osnovni cilj ovog istraživanja je ispitati učestalost stenoze spinalnog kanala lumbalne kralježnice i neuroloških simptoma u odnosu na stepen stenoze spinalnog kanala lumbalne kralježnice i odrediti nivo najčešćeg javljanja stenoze spinalnog kanala lumbalne kralježnice. Ovim istraživačkim radom željelo bi se uticati na podizanje svijesti u kontekstu prepoznavanja superiornosti dijagnostike magnetne rezonanse koja doprinosi uspješnijoj dijagnozi, a samim tim i postupku daljeg procesa liječenja osoba oboljelih od stenoze spinalne kralježnice. Tačnije, rad može da pomogne u rasvjetljavanju cjelokupne kliničke slike osoba oboljelih od stenoze spinalnog kanala, adekvatnije dijagnostičke procedure i samog ishoda liječenja. Istraživanje je provedeno u PU Plava Medical Group, kabinetu radiologije. Uzorak čini 60 ispitanika, od kojih je 30 simptomatskih ispitanika i 30 ispitanika iz kontrolne grupe (asimptomatski ispitanici). Broj ispitanika popolu je sljedeći: žene 12 (simptomatski), 17 (kontrolna), a muškarci 18 (simptomatski) i 13 (kontrolna). Starosna dob se kretala od 25-65 godina. Istraživanje je provedeno u periodu mjeseca juni-decembar 2021. godine. Svi ispitanici su podvrgnuti snimanju magnetne rezonanse na aparatu jačine 1,5 Tesla firme Siemens SOMATOM. Za testiranje signifikantnosti razlika korišteni su Chi-kvadrat test I T-TEST. Rezultati istraživanja su pokazali da je na dijagnostičkom aparatu magnetne rezonanse moguće dijagnosticirati stepen stenoze spinalnih kanala lumbalne kralježnice gdje su verifikovane stenoze.

Menopauza predstavlja izostanak menstruacija za period duži od godinu dana a posljedica je promjene u funkciji jajnika. Obično se javlja između 45. i 55. godine života. To je optimalan period za ispitivanje općeg zdravlja žene i praćenje fizioloških promjena koje dolaze sa menopauzom. Uzvišeni cilj koji postavljamo pred sebe je sretna i zdrava žena. Cilj ovog istraživanja je bio utvrditi uticaj menopauze na koncentraciju pojedinih lipida, C reaktivnog proteina, kao i uticaj BMI i odnosa obima struk/kukovi na lipidni profil žena u menopauzi. Istraživanjem je obuhvaćeno 50 zdravih žena u menopauzi životne dobi od od 45-55 godina života, s područja Županije Posavske, dok je kontrolnu grupu činilo 50 žena s redovnim menstruacijama životne dobi od 45-55 godina. Žene u menopauzi imale su značajno više vrijednosti holesterola, triglicerida i LDL-a, kao i veći obim struka i WHR-a u odnosu na žene sa redovnim menstruacijama, ali je shodno tom vidljiva i razlika u stilu života kod obje skupine žena. Nije nađena razlika u vrijednostima HDL-a u odnosu na žene s redovnim menstruacijama. Žene u menopauzi značajno su manje prakticirale tjelovježbu, isto tako imale su neadekvatnije prehrambene navike u odnosu na žene s redovnim menstruacijama. Kod svih žena treba poticati usvajanje navika zdravog načina prehrane, redovite tjelovježbe, kontrole tjelesne težine, mentalnog treninga i redovitog probira na maligne bolesti.

Ubrzani ekonomski, tehnološki i industrijski razvoj i povećana potreba za energijom na području Tuzlanskog kantona, naročito općine Lukavac izazvala je porast aerozagađenja i uticaj na životnu sredinu, narušavajući kvalitet podzemnih i površinskih vodotoka, promjenu kvaliteta zraka i trajnom uništavanju zemljišta. U okviru ovog rada obrađeni su dostupni podaci o koncentracijama zagađujućih materija u urbanom i industrijskom dijelu općine Lukavac za 2018. i 2019. godinu. U okviru rada obrađeni su podaci Ministarstva prostornog uređenja i zaštite okolice Tuzlanskog kantona, pod čijim je nadzorom mjerna stanica stacionirana u urbanom dijelu Lukavca. Podaci o mjerenjima zagađujućih materija u industrijskom dijelu su dobijeni od fabrike “Global Ispat Koksna Industrija” Lukavac. Obrađeni podaci za 2018. godinu za urbani dio grada Lukavca ukazuju na prekoračene granične vrijednosti sumpor dioksida. Vrijednost suspendovanih čestica (PM₂․₅) i azotnih oksida prelaze granične vrijednosti naročito tokom zimskih mjeseci kao posljedica prirodnih i antropogenih procesa. Ugljen monoksid ne prekoračuje granične vrijednosti tokom 2018. godine. Vrijednosti sumpor dioksida i suspendovanih čestica tokom 2019. godine prelaze granične vrijednosti u određenim mjesecima, dok su azotni oksidi, ozon i ugljen monoksid ispod graničnih vrijednosti. Godišnje vrijednosti ugljen monoksida, sumpor dioksida, sumpor vodonika i čvrstih čestica u industrijskom dijelu tokom 2018. i 2019. godine prelaze granične vrijednosti regulisane okolinskom dozvolom i važećim pravilnicima. Sumpor dioksid i azotni oksidi zadovoljavaju važeću zakonsku regulativu. Negativan uticaj aerozagađenja povećava rizik od respiratornih i srčanih oboljenja kod stanovništva. Štetnije utiče na osobe sa narušenim zdravstvenim stanjem, a najosjetljivije kategorije stanovništva su starije osobe, dojenčad i mala djeca, trudnice, fetusi, pothranjene osobe, osobe sa određenim hroničnim bolestima i radnici zaposleni u industrijskim postrojenjima. Ključne riječi: aerozagađenje, zagađujuće materije, urbani dio, industrijski dio