Doktorske disertacije

Osteoarthritis (OA) je najčešći oblika artritisa sinovijalnih zglobova koji uzrokuje hroničnu bol i invalidnost velikog broja ljudi širom svijeta. Najčešće su osteoartritisom zahvaćeni zglobovi koljena, kukova, kičme i šaka. Global Burden of Disease (GBD, 2021) procjenjuje da će osteoarthritis 2030. godine biti četvrti vodeći uzrok invaliditeta, sa ogromnim zdravstvenim troškovima za liječenje, a isto toliko indirektnih troškova zbog gubitka poslovne sposobnosti i prijevremenog penzionisanja. Cilj ove doktorske studije je da utvrdi koji su najčešći faktori rizika za pojavu osteoartritisa, uzimajući u obzir starosnu dob, spol, tjelesnu masu, profesiju, te da li su metabolički poremećaji dodatni faktor rizika za nastanak i progresiju OA. Prospektivna klinička studija je provedena u JZU Dom zdravlja Živinice, od jula 2022. g. do maja 2024.g na nasumičnom uzorku od 200 pacijenata sa potvrđenom kliničkom dijagnozom osteoartritisa jednog od sinovijalnih zglobova (koljena, kukovi i šake), koji su podijeljeni u grupu sa metaboličkim sindromom i bez metaboličkog sindroma na osnovu NCEP ATP III, AHA, NHLBI (engl. National Cholesterol Education Program Adult Treatment Panel III, American Heart Association i National Heart Lung and Blood Institute) panela dijagnostičkih kriterija za metabolički sindrom. Svim pacijentima je načinjena i radiološka potvrda dijagnoze OA standardnom anteroposteriornom (AP) radiografijom ispitivanih zglobova, a težina oboljenja je ispitivana na koljenom zglobu, na osnovu Kellgren-Lawrence radiološke skale od I-IV stepena. Rezultati su pokazali da je prevalenca osteoartritisa bila skoro dvostruko veća kod ženskog spola u odnosu na muški. OA koljena je bio najzastupljeniji (78,5%), dok su OA kukova i šaka bili mnogo manje zastupljeni (11.5% kukova i 10% šaka). Zabilježen je porast prevalence osteoartritisa svih zglobova ispitanika do 70 godina starosti, dok je kod ispitanika starijih od 70 godina zabilježena čak trostruko veća učestalost osteoartritisa kukova kod muških ispitanika, u odnosu na mlađe ispitanike. OA šaka je bio zastupljen samo u ženskoj populaciji najviše u starosnoj dobi 51-60 godina. Naše istraživanje je ukazalo na veoma veliki postotak (oko 70%) prisustva prekomjerne tjelesne mase i metaboličkog sindroma. Bodi mass index (BMI) se pokazao kao nezavisni riziko-faktor za pojavu, ali i progresiju OA (kod bolesnika sa najvišim stepenom BMI osteoartritis koljena javalja se sa 100% vjerovatnoćom). Pridruženost metaboličkih poremećaja, naročito centralne gojaznosti, inzulinske rezistencije i aterogene dislipidemije, je bila velika, a njihovo međusobno djelovanje je statistički potvrđeno. Studijom je utvrđeno da su prevalenca svih ispitivanih oblika OA, naročito OA koljena, ali i OA šaka u žena i OA kukova u muškaraca, kao i stepen oštećenja OA koljena, bili u pozitivnoj korelaciji sa metaboličkim sindromom. Također, potvrđena je i pozitivna korelacija između povišenoga krvnog pritiska i stepena težine OA koljena, što nije slučaj kod OA šaka i kukova. Na kraju, studija je dala zaključiti da nije bilo izražene sistemske upalne reakcije prikazano na osnovu indikatora (brzina sedminetacije-ESR, C-reaktivni protein-CRP, mokraćna kiselina-UA), ali su povećane vrijednosti CRP-a i UA i ESR sa većim stepenima OA koljena u grupi sa metaboličkim sindromom, indikator upalnog dešavanja niskog stepena, za koji se tvrdi da igra ulogu u etiopatogenezi OA. Ključne riječi; osteoartritis, metabolički sindrom, body mass index, centralna gojaznost, diabetes mellitus tip 2.

Uvod: Konvencionalna uveličavajuča endoskopija u kombinaciji sa NBI hromoendoskopijom analizirajući mikroskopska svojstva tijela želučane sluznice prikazuje vaskularnu komponentu (zvjezdaste venule, subepitelijalnu kapilarnu mrežu) i želučane jamice. Cilj: Evaluacija učinkovitosti novog endoskopskog modaliteta dvostruko fokusiranje – uveličavajući fokus i NBI hromoendoskopije u analizi mikroskopskih svojstava tijela želulane sluznice u poređenju sa tradicionalnim konvencionalnim uveličavanjem. Metode: U toku 2021. i 2022. godine 68 pacijenata je podvrgnuto proksimalnoj gastrointestinalnoj endoskopiji korištenjem naprednih endoskopskih modaliteta kao što su uveličavajući fokus i NBI hromoendoskopija nakon čega je primijenjena sirćetna kiselina. Za ispitivanje želučane sluznice korišten je gastroskop serije GIF-190HQ sa mogućnošću dvostrukog fokusa. Za vrijeme gastroskopije, želučana sluznica korpusa svih pacijenata je fotografisana pomoću bijelog svijetla visoke rezolucije, uveličavajućeg fokusa, NBI hromoendoskopije i naprednih endoskopskih modaliteta sa sirćetnom kiselinom. Rezultati: Endoskopski modaliteti bijelo svijetlo visoke rezolucije, uveličavajući fokus i NBI hromoendoskopija za sve pacijente (ukupno 204 slike) klasificirani su istim redoslijedom u tri grupe. Dvije slike za svakog pacijenta za endoskopske modalitete AA-NF i AA-NF-NBI klasificirane su istim redoslijedom. Sva tri posmatrača neovisno jedan od drugog došli su do zaključka da je NF način rada superiorniji od WLE (P < 0,01), a NF-NBI način rada bio je značajno superiorniji od NF (P < 0,01). Nakon primjene sirćetne kiseline, tri posmatrača neovisno jedan od drugog su zaključila da je AA-NF-NBI način rada značajno superiorniji od 84 AA-NF (P < 0,01). Prema Kappa analizi vrijednosti za dijagnostičko slaganje među posmatračima za WLE su bile 0,609, 0,704 i 0,598, odnosno 0,600, 0,721 i 0,637 za NF način rada. Za NF-NBI način rada vrijednosti su bile 0,378, 0,471, odnosno 0,553. Za AA-NF način rada vrijednosti su bile 0,453, 0,603, odnosno 0,480. Za AA-NF-NBI način rada vrijednosti su bile 0,643, 0,506 i 0,354. Zaključak: Kod vizualizacije mikroskopskih svojstava tijela želučane sluznice, među pet endoskopskih modaliteta koji su uzeli učešće u ovom istraživanju NF-NBI način rada pokazao je najveću superiornost za procjenu zvjezdastih venula, subepitelijalne kapilarne mreže i želučanih jamica. AA-NF-NBI način rada pokazao je najveću superiornost za procjenu želučanih kripti i međuprostora.

Spondiloartritisi (SpA) su grupa reumatskih, inflamatornih bolesti kičme i zglobova koja se odlikuju širokim spektrom kliničkih, laboratorijskih i slikovnih manifestacija. Ove bolesti dijele genetska, klinička, serološka, radiološka i prognostička obilježja. Inflamatorno zbivanje u SpA zahvaća aksijalni skelet, sakroilijakalne zglobove, zglobove ekstremiteta ali ima i vanzglobne manifestacije. Bolest ima promjenjiv tok i različite oblike, pa su funkcionisanje, ograničenost u svakodnevnim životnim aktivnostima i društveno učešće definisani njenim tokom, što određuje kvalitetu života pacijenta. Pod pokroviteljstvom ASAS, u svrhu procjene indeksa zdravlja pacijenata sa svim oblicima SpA-a (posebno radiografskim i neradiografskim axSpA-om, kao i perifernim SpA-om) razvijen je tzv. indeks zdravlja (eng. The ASAS Health Index-ASAS HI). AS Disease Activity Score (ASDAS) je kreiran s ciljem da kliničari bolje i pouzdanije procjenjuju efikasnost primjenjenog tretmana, ali i radi mogućnosti kompariranja efekata tretmana, jedinstvenim mjernim alatom. Cilj istraživanja: Metodom presječne studije cilj istraživanja je procjeniti kliničke karakteristike pacijenata sa spondiloartritisom, procjena aktivnosti bolesti primjenom ASDAS-a u ispitivanim grupama pacijenata, procijeniti aktivnosti spondiloartritisa, primjenom ASDAS-a, u pacijenata u podgrupama. Cilj rada je i procjena zdravstvenog indeksa, najčešćih aspekata i nivoa oštećenja funkcioniranja pacijenata sa spondiloartritisom primjenom ASAS HI-a, te korelaciju dužine trajanja SpA i vrijednost ASAS HI-a, a ujedno procjeniti postojanje korelacije ASDAS-a i ASAS HI-a u pacijenata sa SpA. Ispitanici i metode: Urađena je studija presjeka na Klinici za interne bolesti Tuzla od januara do juna 2021. godine. Kriteriji za uključenje ispitanika u istraživanje bili su: dijagnoza SpA postavljena ispunjavajući ASAS dijagnostička kriterija za SpA, da su potpisali informativni pristanak za uvrštavanje u istraživanje. Kriterij za isključivanje ispitanika iz istraživanja; neispunjavanje dijagnostičkih ASAS kriterija za SpA, akutna infekcija ili podatak o primjeni antibiotika posljednjih mjesec dana, pridruženo maligno oboljenje, pridružena psihijatrijska oboljenja, pacijenti koji su odbili da učestvuju u istraživanju i potvrđena trudnoća. Procenjena je aktivnosti bolesti (ASDAS-CRP). Međunarodni indeks zdravlja društva (ASAS HI) za procjenu zdravlja i funkcioniranja pacijenata sa spondiloartritisom (SpA) korišten je za procjenu zdravlja i funkcioniranja pacijenata sa spondiloartritisom (SpA) uključujući aspekte fizičkog, emocionalnog i socijalnog funkcioniranja. Rezultati : Osamnaest tri pacijenta (43 muškarca i 40 žena) ispunila su kriterijume studije, sa srednjom starošću od 54 godine. Srednja vrijednost skora aktivnosti bolesti ankilozirajućeg spondilitisa s vrijednostima C reaktivnog proteina (ASDAS-CRP) bila je 2,15, budući da je ASAS HI imao medijan od 8 (puni naziv skraćenica; IQR: 2-13) bodova. Pacijenti sa neaktivnom bolešću i pacijenti sa niskom aktivnošću bolesti imali su ASAS HI medijan od 2 (IQR: 0-6) i 5 (IQR: 1-9) bodova, respektivno. Značajno veće vrednosti ASAS HI bile su kod pacijenata sa umerenom i visokom aktivnošću bolesti, muškaraca (13,5 i 16) i žena (13 i 14), respektivno. Analizirali smo i pozitivitet, vrijednost svakog od parametara ASDAS-a u ispitivanim grupama pacijenata sa SpA-om. uočili smo snažnu, statistički značajnu korelaciju za parametre “aktivnosti bolesti” u ispitivanim grupama pacijenata sa niskom, umjerenom i visoko aktivnom bolesti. Vrijednosti CRP-a u grupi pacijenata u kojih bolest nije bila aktivna ali i u grupama pacijenata sa umjereno i vioko aktivnom bolesti, bile su u statistički značajnoj korelaciji sa vrijednostima ASDAS-a. Satatistički značajna korelacija nađena je za parametar “jutarnja ukočenost“ u grupi pacijenata sa neaktivnom bolesti, te za parametar “bol u zglobovima“ u grupi pacijenata u kojih je bolest bila niske aktivnosti. Korelacija između ASDAS-CRP i ASAS HI, (r=0,62; p<0,0009) bila je pozitivna i statistički značajna. Međutim, značajna korelacija između trajanja bolesti i ASAS HI vrijednosti nije pronađena (r=0,11; p=0,28). Zaključak : Naše istraživanje je pokazalo da je verzija prevedena na hrvatski jezik prihvatljiva i da se može koristiti u svakodnevnoj praksi u našim uslovima, jer se ASAS HI uglavnom prikuplja u studijama, a njegova upotreba u ambulantama nije dovoljno poznata. Ukupni rezultat različitih nivoa funkcioniranja daju pravu sliku o trenutnom statusu pacijenta. Klinička primjena ASAS HI, hrvatska verzija, je u istraživanju validan i pouzdan upitnik specifičan za bolest za procjenu zdravstvenog statusa pacijenata sa SpA na bosanskom govornom području. Ključne riječi: Indeks zdravlja Kvalitet života, Spondiloartritis,

Pozadina: Procijeniti terapiju suplementacije hormonom trijodtironina (T3) kod pacijenata sa septičkim šokom sa sindromom eutireoidne bolesti (ESS). Metode: Devedeset pet pacijenata sa septičkim šokom sa ESS-om podijeljeno je prema vrijednostima tiroidnih hormona u grupu sa niskim T3 i niskim T3T4. Daljnja randomizacija provedena je na sljedeći način: formirane su dvije grupe - prva je bila grupa s niskim razinama T3, podijeljena na one koji su primali T3 i one koji su primali placebo. Druga grupa, s niskim razinama T3 i T4, također je bila podijeljena na one koji su primali T3 i one koji su primali placebo. T3 je oralno administriran tijekom prvih četiri dana boravka u Jedinici intenzivnog liječenja (JIL). Analiza je uključivala demografske podatke, laboratorijske podatke, hemodinamiku, 28-dnevno preživljavanje, dužinu boravka u JIL i sveukupni mortalitet. Laboratorijski podaci analizirani su na dan prijema (T0), prvog (T1), trećeg (T2) i sedmog dana (T3) sa hemodinamskom analizom tokom prva četiri dana boravka na intenzivnoj nezi i vazoaktivnim djelovanjem lijeka izraženim kroz vazoaktivni zavisni indeks (VDI) i šok indeks (SI). Rezultati: U populaciji bolesnika sa niskim T3, 18 (75%) pacijenata koji su primali T3 umrlo je na intenzivnoj njezi u poređenju sa 8 (33.3%) pacijenata koji su primali placebo (p=0.004). U populaciji sa niskim T3T4, 6 (25%) pacijenata koji su primali T3 umrlo je na intenzivnoj njezi u poređenju sa 12 (52.1%) pacijenata koji su primali placebo (p*=0.039). Incidencija anemije (p*=0.032) i hipoalbuminemije (p*=0.044) bila je niža u grupi niskog T3T4 koji su primali T3 u poređenju sa pacijentima koji su primali placebo. U istoj grupi zabilježene su statistički značajno veće vrijednosti srednjeg arterijskog tlaka (T1, p*=0.015; T2, p*=0.005; T3, p*=0.042) tokom svih promatranih razdoblja i manja srčana frekvencija (T1, p*=0.018; T2, p*=0.035) na dan prijema i prvi dan boravka u JIL-u. Zaključak: Dodatak T3 hormona u grupi sa niskim T3T4 bio je povezan sa boljim preživljavanjem od 28 dana, manjim hemodinamskim pogoršanjem i manjom incidencom anemije i hipoalbuminemije u poređenju sa grupom sa niskim T3. Ključne riječi: septični šok, sindrom eutireoidne bolesti, trijodtironin suplementacija

Uvod: Istražiti povezanost metaboličkog sindroma (MetS) i plućne embolije (PE) i odrediti prognostičku vrijednost troponina, D-dimera, protrombotičkih i proinflamatornih markera kod pacijenata sa plućnom embolijom u metaboličkom sindromu. Pacijenti i metode: Sprovedena je kohortna studija, koja je obuhvatila 305 pacijenata saplućnom embolijom, podeljenih u dvije grupe: prvu grupu sa metaboličkim sindromom (n=165) i kontrolnu grupu bez metaboličkog sindroma (n=140). Podaci su prikupljani od maja 2019. do maja 2023. godine. Kod svih pacijenata analizirani su: antropometrijski parametri, laboratorijski parametri (troponin, D-dimer, CRP, fibrinogen, mokraćna kiselina, glukoza, ukupni holesterol, HDL holesterol, LDL holesterol, trigliceridi), arterijski krvni pritisak, antifosfolipidna antitijela, HOMA-IR indeks, CT angiografija plućne arterije, stopa neželjenih kliničkih događaja kod plućne embolije (potreba za inotropnom potporom kateholaminom, fibrinoliza, kardiopulmonalna reanimacija) i stopa intrahospitalnog mortaliteta. Rezultati: Pacijenti sa metaboličkim sindromom u plućnoj emboliji imali su povišen troponin, D-dimer, CRP, mokraćnu kiselinu, fibrinogen, HOMA-IR i teže kliničke komplikacije sa većom stopom mortaliteta unutar 10 dana od prijema u bolnicu. Pronađeni su značajni prediktori PE kod pacijenata sa metaboličkim sindromom. Pacijenti sa plućnom embolijom u MetS-u imali su 4,38 puta veće šanse za smrt u odnosu na bolesnike sa plućnom embolijom bez metaboličkog sindroma. Zaključak: Troponin, D-dimer, protrombotički i proinflamatorni markeri imaju dobru prognostičku vrijednost za kratkoročne ishode plućne embolije kod pacijenata sa metaboličkim sindromom. Ključne riječi: plućna embolija, metabolički sindrom, troponin, D-dimer, proinflamatorni markeri, protrombotički markeri

Uvod: Hormonski profil se tokom menopauzalne tranzicija mijenja. Hormonske i metaboličke promjene koje prate ovarijalnu insuficijenciju dovode do nakupljanja faktora rizika za nastanak kardiovaskularnih bolesti (KVB) kao što su gojaznost, hronična upala i dr. Tokom menopauzalne tranzicije moguće je smanjenje globulina koji veže spolne hormone (SHBG). Iako mehanizam nije u potpunosti rasvijetljen smanjenje ovog globulina se povezuje sa povećanjem rizika za nastanak metaboličkog sindroma i KVB, a studije su pokazale da negativno korelira sa visceralnom gojaznošću i upalom niskog stepena. Ciljevi istraživanja su bili: utvrditi promjene u koncentraciji SHBG tokom menopauzalne tranzicije; utvrditi međusobnu povezanost SHBG sa slobodnim testosteronom i estradiolom kroz menopauzalnu tranziciju; utvrditi efekat BMI i WHR na koncentraciju cirkulirajućeg SHBG, slobodnog testosterona i estradiola kroz menopauzalnu tranziciju; utvrditi odnos između ukupnog holesterola, LDL-a, HDL-a, VLDL-a, triglicerida, apolipoproteina A i apolipoproteina B i SHBG u menopauzalnoj tranziciji kao faktora rizika kardiovaskularnih oboljenja; utvrditi vrijednosti C-reaktivnog proteina tokom menopauzalne tranzicije, te utvrditi uticaj WHR na vrijednosti C reaktivnog proteina. Radne hipoteze istraživanja su definirane kao: koncentracija SHBG se mijenja tokom menopauzalne tranzicije; koncentracija SHBG utiče na koncentraciju slobodnog testosterona i estradiola kroz menopauzalnu tranziciju; body mass index i odnos obima „struk-kukovi“ negativno koreliraju sa koncentracijom SHBG i slobodnim testosteronom a pozitivno sa estradiolom u menopauzalnoj tranziciji; koncentracija SHBG, slobodnog testosterona i estradiola povezana je sa povišenim koncentracijama ukupnog holesterola, LDL-a, VLDL-a, triglicerida i apo B i sniženim koncentracijama HDL-a i apo A tokom menopauzalne tranzicije; žene imaju povišene vrijednosti C-reaktivnog proteina tokom menopauzalne tranzicije; vrijednosti C- reaktivnog proteina pozitivno koreliraju sa WHR i koncentracijama LDL-a a negativno sa koncentracijama HDL-a tokom menopauzalne tranzicije, te njima oponentne nulte hipotezę. Ispitanici i metode: Studija je dizajnirana kao prospektivna, komparativna studija u kojoj je bilo uključeno 150 ispitanica. Ispitanice su bile podijeljene u tri grupe i to: I grupa- 50 ispitanica u premenopauzi, II grupa- 50 u perimenopauzi i III grupa- 50 u postmenopauzi. Istraživanje je provedeno na Klinici za ginekologiju i akušerstvo, Klinici za radiologiju i nuklearnu medicinu i Poliklinici za laboratorijsku dijagnostiku JZU Univerzitetsko kliničkog centra u Tuzli. Obrada ispitanica sastojala se iz tri faze: intervju, uzimanje uzorka krvi i određivanje antropometrijskih parametara. Od antropometrijskih parametara mjerio se indeks tjelesne mase, obim struka, obim kukova i odnos struk/kukovi. Svim ispitanicima su upotrebom standardnih metoda urađene slijedeće laboratorijske pretrage: trigliceridi, ukupni holesterol, LDL-holesterol, HDL-holesterol, CRP, apoA, apoB na aparatu Alinity c proizvođača Abbott Laboratories. Vrijednosti VLDL- holesterola dobijene su kroz formule. Sex hormone binding globulin (SHBG), estradiol i slobodni testosteron određivani su hemiluminiscentnim imunohemijskim testovima, CMIA metodom (engl. chemiluminescent microparticle immunoassay) na aparatu imunohemijski analizator Alinity i-serije, proizvođača Abbott diagnostics. Rezultati: Medijana koncentracije SHBG u grupi premenopauza iznosila je 79,23 (55,90- 103,60) nmol/L, u grupi perimenopauza 77,50 (50,77-101,02) nmol/L, dok u grupi postmenopauza 59,60 (37,80-80,0) nmol/L. Koncentracije SHBG u grupi postmenopauza bila je značajno niža u odnosu na koncentraciju SHBG grupe premenopauza (p=0,002) i grupe perimenopauza (p=0,015), dok između grupe premenopauza i perimenopauza nije utvrđena značajna razlika (p=0,578). U sve tri ispitivane grupe utvrđene su značajne negativne korelacije između SHBG i BMI, te između SHBG i WHR (p˂0,05). Nije utvrđena značajna korelacija između SHBG, testosterona i estrogena u ispitivanim grupama. Kod ispitanica grupe premenopauza SHBG je značajno negativno korelirao sa trigliceridima (Rho= -0,465; p˂0,01), sa ukupnim holesterolom (Rho= -0,285; p˂0,05), VLDL-holesterolom (Rho= -0,468; p˂0,01), te sa APO B/APO A (Rho= -0,340; p˂0,05), te pozitivno korelirao sa HDL-holesterolom (Rho=0,370; p˂0,05). U skupini perimenopauza utvrđena je značajana negativna korelacija između SHBG i APO B/APO A (Rho= -0,294; p˂0,05). U skupini postmenopauza SHBG je značajno negativno korelirao s trigliceridima (Rho= -0,278; p˂0,05), te s VLDL-holesterolom (Rho= -0,277; p˂0,05), dok je značajno pozitivno korelirao s HDL-holesterolom (Rho=0,499; p˂0,01). Medijana koncentracije CRP u grupi premenopauza iznosila je 1,0 (0,0-1,8) mg/dL, u grupi perimenopauza 1,0 (0,37-2,20) mg/dL, dok u grupi postmenopauza 1,0 (0,60-4,10) mg/dL. Utvrđena je značajna razlika u koncentraciji CRP samo između grupa postmenopauza i ˂premenopauza (p=0,009). U grupi premenopauzalnih ispitanica utvrđena je značajna pozitivna korelacija između CRP i BMI (Rho=0,510; p˂0,01). U grupi perimenopauzalnih ispitanica utvrđena je značajna pozitivna korelacija između CRP i BMI (Rho=0,304; p˂0,05), te između CRP i WHR (Rho=0,313; p˂0,05). U grupi postmenopauzalnih ispitanica utvrđena je značajna pozitivna korelacija između CRP i BMI (Rho=0,418; p˂0,01), te između CRP i WHR (Rho=0,293; p˂0,05). Zaključci: Koncentracije SHBG ispitanica u postmenopauzi bile su značajno niže u odnosu na koncentraciju druge dvije grupe. Kod ispitanica u premenopauzi SHBG je značajno negativno korelirao sa trigliceridima, sa ukupnim holesterolom, VLDL-holesterolom, te sa APO B/APO A, a pozitivno korelirao sa HDL-holesterolom. U ispitanica koje su u perimenopauzi jedino je utvrđena značajna negativna korelacija između SHBG i APO B/APO A. U ispitanica u postmenopauzi SHBG je značajno negativno korelirao s trigliceridima te s VLDL-holesterolom, dok je značajano pozitivno korelirao s HDL-holesterolom. Ovakav rezultat navodi na zaključak da manjak ovog globulina bi se mogao smatrati potencijalnim rizikom za nastanak kardiovaskularnih oboljenja. Više koncentracije CRP u postmenopauzalnom periodu u odnosu na premenopauzalni, sugeriraju na činjenicu da u odmaklim periodima menopauzalne tranzicije postoji veća skolnost za pojavu inflamacije niskog stepena, što u konačnici povećava šanse za kardiovaskularne incidente. Utvrđene značajne pozitivne korelacije između CRP i BMI u svim ispitivanim grupama potvrđuju saznanja da gojaznost uz sve svoje negativne efekte dodatno i kroz favoriziranje inflamatornih događaja povećava rizik za kardiovaskualarne bolesti. Ključne riječi: menopauzalna tranzicija, globulin koji veže spolne hormone, spolni hormoni, kardiovaskularni rizik, inflamacija.

Koronarna bolest (KB) je kompleksna bolest koja reducira ili potpuno ukida protok krvi kroz jednu ili više arterija koje opskrbljuju srčani mišić, što dovodi do različitih kliničkih manifestacija, uključujući anginu pektoris i akutni koronarni sindrom (eng. acute coronary syndrome – ACS). Koronarna angiografija predstavlja zlatni standard u dijagnostici koronarne KB. Transfemoralni (TF) arterijski pristup je i dalje najčešće korišteni pristup pri izvođenju koronarne angiografije i perkutanih koronarnih intervencija (eng. percutaneous coronary intervention - PCI) u većini centara u svijetu, pa tako i u Bosni i Hercegovini. U posljednje vrijeme transradijalni (TR) arterijski pristup dobiva sve više pristalica među interventnim kardiolozima koji navode da taj pristup ima određene prednosti u odnosu na TF arterijski pristup. Cilj našeg istraživanja bio je: uporediti dužinu trajanja koronarne angiografije, količinu apliciranog kontrastnog sredstva u toku koronarne angiografije, količinu zračenja isporučenog u toku koronarne angiografije, učestalost periproceduralnih i postproceduralnih komplikacija, vrijeme trajanja hospitalizacije nakon koronarne angiografije, periproceduralni i postproceduralni komfor kod pacijenata te cijenu koštanja i količinu utrošenog materijala koronarne angiografije kod pacijenata urađenih TR i TF arterijskim pristupom. Istraživanje je realizovano Klinici za invazivnu kardiologiju JZU UKC Tuzla na uzorku od 240 ispitanika, prosječne hronološke dobi 62,60 } 9,22 godina u rasponu 24 – 85 godina. Ukupan uzorak od 240 ispitanika podijeljen je na dvije grupe i to na način da prvu grupu čini 121 ispitanik urađen TR arterijskim pristupom, a drugu grupu čini 119 ispitanika urađenih TF arterijskim pristupom. Sve procedure su rađene od strane jednog operatera. Tokom svakog izvođenja koronarne angiografije mjerilo se vrijeme trajanja procedure (u minutama), količina apliciranog kontrastnog sredstva (u militrima) i količina isporučenog zračenja za vrijeme procedure (u mGy). Kod svih ispitanika pratile su se periproceduralne i postproceduralne komplikacije u koje spadaju: nemogućnost osiguravanja art. pristupa (punkcije/plasiranja art. uvodnice), vagusna reakcija u toku ili nakon procedure, alergijska reakcija u toku procedure, disekcija i/ili ruptura pristupne arterije, disekcija aorte i/ili njenih velikih grana grana, disekcija i/ili ruptura koronarne arterije, zračna embolija, miokardni infarkt u toku procedure (bilo kojeg uzroka), pojava aritmija u toku procedure (VT/VF, atrijalne aritmije, bradikardija, poremećaji sprovođenja), veći hematom/krvarenje na mjestu punkcije, okluzija/tromboza pristupne arterije (gubitak pulsa nakon procedure), pseudoaneurizma na punkcionom mjestu, AV fistula na punkcionom mjestu, moždani udar i TIA, kontrastom inducirana nefropatija (eng. contrast induced nephropathy - CIN) te smrt pacijenta. Kod svih ispitanika pratio se periproceduralni i posproceduralni komfor vezan za proceduru. Periproceduralni komfor se određivao pomoću VAS (eng. visual analog scale) gdje je pacijent pomoću vizulelne skale određivao komfor tokom izvođenja koronarne angiografije gdje je 0 označavala da pacijent nema nikakvog bola tokom izvođenja procedure a 10 je označavao najveći bol koji pacijent može da zamisli. Postproceduralni komfor pacijenta se određivao pomoću namjenski dizajniranog upitnika gdje se stepenovala nelagodnost ili bolnost različitih postproceduralnih aspekata u koje su spadali: kompresija mjesta punkcije nakon uklanjanja arterijske uvodnice, “gubitak osjećaja” u ekstremitetu koji je punktiran, osjećaj prisustva “stranog tijela” na mjestu punkcije, dužina imobilizacije nakon procedure, bolnost na mjestu punkcije, bolnost u kičmi nakon procedure, krvarenje/hematom na mjestu punkcije. Svaki od pomenutih aspekata u postproceduralnom komforu pacijenta se bodovao na skali od 1 do 5 prema iskazima pacijenta. Kod svih ispitanika evidentiralo se trajanje hospitalizacije nakon procedure te cijena koštanja procedure odnosno količina utrošenog materijala tokom procedure. Rezultati našeg istraživanja pokazuju da je dijagnostička koronarna angiografija urađena TR arterijskim pristupom jednako sigurna za pacijenta kao dijagnostička koronarna angiografija urađena TF arterijskim pristupom. Kod oba arterijska pristupa nema značajne razlike u količini potrošenog kontrastnog sredstva pri snimanju dijagnostičke koronarne angiografije. Cijena koštanja procedure, što se u našem slučaju odnosi samo na periproceduralni aspekt, je nesignifikantno veća kod TR arterijskog pristupa. Nema značajne razlike u trajanju hospitalizacije kod pacijenata ovisno o korištenom arterijskom pristupu ali ova stavka je očigledno uvjetovana ustaljenom praksom našoj Klinici. Međutim, trajanje procedure i izloženost zračenju su veći kod korištenja TR pristupa. Komfor pacijenta je bio značajno bolji prikorištenju TR arterijskog pristupa. Ključne riječi: koronarna bolest, koronarna angiografija, arterijski pristup, količina zračenja, komplikacije koronarne angiografije

Dostupne studije se bave uglavnom prednjim segmentom oka, istražujući uglavnom efekte imunosupresivne terapije poslije transplantacije organa ili presađivanja bubrega, a malo je studija koje su se bavile uticajem presađivanja bubrega na stražnji segment oka. Naša je studija i prva takva u Bosni i Hercegovini. Pretraživanjem nama dostupne literature i objavljenih radova nismo pronašli adekvatne preporuke za oftalmološki skrining bolesnika sa presađenim bubregom.nCilj našeg istraživanja je bio ustanoviti analizom OCT snimaka morfološke i funkcionalne promjene žute mrlje i optičkog nerva bolesnika sa presađenim bubregom. Bolesnici su bili podjeljeni na grupe, prema dužini trajanja grafta i podgrupe prema izračunatom približnom klirensu kreatinina. Ispitali smo 59 bolesnika i 117 očiju. Dijagnosticirano je značajno veći broj u odnosu na opštu populaciju, ukupno 23 edema glave optičkog nerva, od čega je 9 bolesnika imalo bilateralni edem. Bilo je 9 bilateralnih edema žute mrlje/makule (18 očiju), 3 unilateralna edema žute mrlje, 2 centralne serozne horioretinopatije, 3 atrofične žute mrlje i 1 ablacija retine sa odignutom i žutom mrljom, što je sve u mnogo većem broju u odnosu na opštu populaciju. Sumarno parametarski je ustanovljen porast prosječnih veličina centralne foveolarnedebljine i debljine sloja retinalnih nervnih vlakana kako je trajanje grafta duže i kako je klirens kreatinina manji, dok su vrijednosti ekskavacije glave optičkog nerva bile niže naspram trajanja grafta, a više kako je klirens kreatinina bio niži. Preporučujemo redovne šestomjesečne oftalmološke preglede adultnih primaoca bubrega i jednogodišnje OCT snimanje u svrhu potrebe adekvatnog dijagnosticiranja i praćenja ovih bolesnika.

Primarni cilj ovog istraživanja bio je utvrditi prevalencu Helicobacter pylori (H. pylori) infekcije ispitivanih pacijenata, odrediti stopu rezistencije H. pylori na klaritromicin i fluorokinolone u pacijenata sa dispeptičkim tegobama u Tuzlanskom kantonu i dobivene podatke za naše pacijente uporediti sa važećom stopom rezistencije u svijetu i sa državama u našem okruženju. Cilj nam je bio također odrediti i genetski profil rezsitencije na fluorokinolone i klaritromicin te utvrditi razlike prevalence H. pylori infekcije zavisno od patološkog supstrata nađenog tokom EGDS-a. Pacijenti i metode: Prospektivno kliničko ispitivanje provedeno je između januara 2018. do decembra 2021. godine na Odjeljenju za gastroenterologiju i hepatologiju Klinike za interne bolesti, Kabinetu za endoskopiju Klinike za interne bolesti, Zavodu za mikrobiologiju i Zavodu za patologiju Univerzitetskog kliničkog centra u Tuzli. U studiju je bilo uključeno 360 pacijenata sa dispepsijom kod kojih je planirana EGDS, a kriterije uključenja u studiju je zadovoljilo 99 pacijenata. Kod svih pacijenata uključenih u studiju je urađena EGDS, uzete su biopsije za brzi ureaza test (RUT) i histološki nalaz, zajedno sa uzorcima krvi za IgG serologiju. Svi uzorci pacijenata pozitivnih na RUT kod kojih je tako potvrđena H. pylori infekcija testirani su na osjetljivost na klaritromicin i kinolone pomoću GenoType HelicoDr, PCR metode koja detektuje tačkaste mutacije u 23S rRNA i gyrA genu. Rezultati: Ezodagogastroduodenoskopijom(EGDS) je utvrđena hiperemijska gastropatija u 68,7 % pacijenata (68/99), histološkom analizom potvrđeno je prisustvo hroničnog gastritisa u 92% (90/99) ispitivanih pacijenata. Od 99 pacijenata sa dispepsijom, 67 (67,7%) svih dispeptičkih pacijenata bilo je serološki pozitivno na H. pylori, 46 pacijenata (46,4%) je bilo pozitivno na RUT, a 19 (19,2%) je imalo pozitivan histološki nalaz. Utvrđena je veća specifičnost RUT testa u odnosu na serološki test: sepcifičnost RUT testa je bila 58,8 % a serološkog testa 40%. RUT (brzi ureaza test) je mnogo prihvatljiviji i tačniji (senzitivnost 95.6%; specifičnost 55.6%; PPV 64.2%; NPV 93.8%). Rezistencija na antibiotike ispitana je kod ukupno 46/99 (46,4%) pacijenata. Rezistencija na klaritromicin je otkrivena u 28,26% (13/46), rezistencija na kinolone bila je prisutna u 36,96% (17/46) testiranih biopsija, a rezistencija na oba antibiotika otkrivena je u 8,69% (4/46) testiranih biopsija. Najčešća mutacija detektovana u studiji kod klaritromicin rezistentnih pacijenata je bila mutacija na kodonu A2147G, u 84.6% (11/13) pacijenata. najviše mutacija gyrA gena je utvrđeno na kodonu 91, kod 52.9% (9/17) pacijenata. Mutacija gyr87MUT (N87K) je detektovana kod 47.1% (8/17) kinolon-rezistentnih pacijenata. Dupla mutacija u kodonu 91 je nađena kod 23.5% (4/17) pacijenata. Kada uporedimo naše rezultate sa susjednim zemljama, onda vidimo nešto veću rezistenciju na klaritromicin kod pacijenata u BiH (36,96%) nego u Srbiji (24%) i Hrvatskoj (21,2%). Slično je i sa rezistencijom na kinolone: u ovoj studiji je mnogo veća rezistencija (36,96%) nego npr. u Srbiji (8,3%) ili prosječma rezistencija na kinolone u Evropi (15,8%). Zaključak: Prevalenca H. pylori infekcije i rezistencija na antibiotike (klaritromicin i kinolone) bila je nepoznanica u Bosni i Hercegovini. Zbog visoke stope rezistencije na klaritromicin i kinolone, preporučujemo primjenu bizmutove četverostruke terapije ili konkomitantne terapije koja nije bazirana na bizmutu za eradikaciju H. pylori u Tuzlanskom kantonu, Bosna i Hercegovina. Također je bitno reći da Rescue terapija bazirana na levofloxacinu nije dobar izbor u našoj regiji. Ovo istraživanje može poslužiti kao baza za neka buduća istraživanja koja će biti proširena u smislu broja pacijenata, antibiotika i vrste dijagnostičkih testova.