Doktorske disertacije

Hospitalizacija pacijenata je udruzena sa neželjenim događajima lijekova (ADEs) u rangu od 0.2 do 21.7%, od kojih se 72% ocjenjuje da se mogu izbjeći. Opšti cilj ove teze je da se rasvijetli značaj potencijalnih interakcija lijekova (pDDIs) kao doprinoseći faktor u vezi sigurnosti lijekova, da proceni potencijalne interakcije lijekova (pDDIs) tokom procesa hospitalizacije, tokom boravka u bolnici i tokom otpuštanja iz bolnice, i da procijeni učestalost pDDIs zbog promjena terapije tokom hospitalizacije. Dalji cilj je da se istraže faktori rizika za velike i umjerene potencijalne interakcije lijekova (pDDIs) u bolnici, u toku hospitalizacije, boravka u bolnici i tokom otpustanja iz bolnice, i da se procijeni uloga interakcija lijekova kao uzrok trovanja ili trajnog oštećenja usljed velikih interakcija lijekova. Cilj ove studije je da se istovremeno poboljša menadžment potencijalnih interakcija lijekova (pDDIs) intervencijom kliničkih farmaceuta u bolničkim ustanovama. U studiji su bili uključeni hospitalizirani pacijenti na svim odjelima Klinike za unutrašnje bolesti Univerzitetskog kliničkog bolničkog centra Kosova u Prištini. Tokom perioda 01.01.2012. – 31.12.2012. od okupno 4752 hospitaliziranih pacijenata analiziran je uzorak od 750 tretiranih pacijenata izabranih metodom slučajnog izbora. Prevalenca interakcija lijekova je bila 30.7%. Polifarmacija je primijenjena je u 85.9% pacijenata. Prosječan broj propisanih lijekova u kategoriji pacijenata sa interakcijom lijekova bio je značajno veći od kategorije pacijenata bez interakcije lijekova (8.8+/-2.9 vs. 5.5+/-1.9, p<0.001). Teške interakcije lijekova se javljaju u 0.9% slučajeva, a umjerene u 35.8%. Prevalenca sa interakcijom je 30.7. Broj interakcija na 100 pacijenata je 93.5. Broj interakcija po pacijentu je 3.0. Broj klinički značajnih interakcija na 100 bolesnika bio je 0.8. Povećanjem životne dobi pacijenta za jednu godinu raste rizik za pojavu interakcija 1.196 puta. Porastom broja lijekova za jedan,povećava se rizik za pojavu interakcija 1.674 puta. U kategoriji sa 4 i više propisanih lijekova rizik za pojavu interakcija je 1.107 puta veći od grupe sa 1-3 lijeka. Trajanje hospitalizacije povećava rizik za interakciju 1.036 puta. Broj interakcija lijekova na 100 pacijenata otpuštenih sa Klinike za unutrašnje bolesti je bila 50.8 sa najvećom učestalošću u kardiologiji (75.4 interakcija na 100 pacijenata), a najmanja u endokrinologiji (32.6 interakcija na 100 pacienata). Broj propisivanih lijekova je značajan faktor rizika za pojavljivanje interakcije lijekova i tokom otpusta pacijenata iz bolnice. Porast broja lijekova za jedan povećava rizik za interakciju 2.1 puta. Lijekovi koji su se najčešće pojavljivali u interakcijama su bili diuretici (18.4%), ACEI (14.9%), amiodaron (10.8%) i kalij (10.8%). Digoksin i antibiotici su imali približan postotak ućešća u interakcija lijekova (7%, odnosno 7.1%). Među deset najčešćih kombinacija lijekova koji su uzrokovali interakcije su bili: ACEi i diuretici (32.6%), spironolakton sa kalijem (23.8%), digoksin sa furosemidom (13.4%) i beta blokatori sa blokatorima kalcijumskih kanala (7%). Ključne riječi: Interakcije lijekova, hospitalizacija pacijenata, intoksikacije lijekovima, trajna oštećenja.

U studiji je opisana povezanost emocionalne inteligencije, aleksitimije i empatije sa simptomima PTSP-a u ratnih veterana. Osobe sa PTSP-om izjavljuju da doživljavaju manje pozitivnih emocija i opisuju ograničenost vlastitoga emocionalnoga iskustva koja nije postojala prije traumatskoga događaja. To ograničava kvalitet života i narušava odnose sa drugima. S obzirom na ranije ispitivanu ulogu IQ u razvoju PTSP-a, to smo u ovom istraživanju ispitivali moguću prediktivnu ulogu emocionalne inteligencije (EI) u nastanku PTSP-a. Na moguću prediktivnu ulogu EI u PTSP-u upućuju, iako malobrojna, istraživanja provedena u drugim populacijskim skupinama. Pretraživanjem baza podataka nisu nađene studije u kojima je do sada ispitivana emocionalana inteligencija kao osobina ličnosti u ratnih veterana. Povezanost aleksitimije sa drugim oboljenjima, pa tako, i sa PTSP-om je relativno često istraživana. Danas je traumatizacija, koja se događa bilo u djetinjstvu ili odrasloj dobi, prepoznata kao jedan od najznačajnijih poznatih faktora za nastanak aleksitimije. Malo se zna o tome kako kritični životni događaji kao što je traumatsko iskustva utiču na empatiju. Postoji vjerovanje da bi žrtve ekstremnog nasilja trebale biti osjetljivije na patnje drugih iako brojna psihosocijalna literatura ukazuje na suprotno. Istraživanje je provedeno s ciljevima: Utvrditi vrijednosti emocionalne inteligencije u veterana rata sa i bez simptoma posttraumatskog stresnog poremećaja; utvrditi vrijednosti aleksitimije u veterana rata sa i bez simptoma posttraumatskog stresnog poremećaja; utvrditi vrijednosti empatije u veterana rata sa i bez simptoma posttraumatskog stresnog poremećaja; ispitati povezanost emocionalne inteligencije, aleksitimije i empatije sa simptomima posttraumatskog stresnog poremećaja. Rađena je presječna studija koja je provedana u periodu od marta do jula 2015 godine. Uzorak sačinjava 205 veterana rata (1992. - 1995.) članova Jedinstvene organizacije boraca sa područja Tuzlanskog kantona koji su dobrovoljno pristali na ispitivanje i koji su zadovoljavali opšte kriterije za uključivanje u studiju. Formiran je obrađivani uzorak od 205 ispitanika koji je, na osnovu rezultata Harvardskog upitniku za trauma (HTQ), podijeljen u dvije grupe: eksperimentalnu (E) i kontrolnu (K) grupu. Eksperimentalnu grupu sačinjava 104 veterana rata u kojih je na Harvardskom upitniku za trauma (HTQ) ukupni skor bio 2.5 i veći od 2.5. Kontrolnu grupu sačinjava 101 veteran rata u kojih je ukupni skor na HTQ bio manji od 2.5. Emocionalna inteligencija je mjerena Upitnikom emocionalne inteligencije kao osobine (Trait Emotional Intelligence Questionnaire-TEIQue) koji je sveobuhvatan i dosta istraživan test za emocionalnu inteligenciju kao osobinu i koji je specifično dizajniran za mjerenje emocionalne inteligencije kao osobine. Upitnik sačinjavaju 153 pitanja. Na svako pitanje postoji 7 mogućih odgovora u rasponu od 1 = nikako se ne slažem do 7 = potpuno se slažem. U skladu sa teorijom emocionalne inteligencija kao osobine, nema tačnih i netačnih odgovora, niti loših rezultata nego samo izjave o emocijama koje mogu ili ne mogu biti relevantne za određeno zanimanje. Na pitanja se odgovaralo brzo i intuitivno, bez predugog razmišljanja o tome šta pojedine izjave znače. TEIQue obuhvata 15 faceta organiziranih u četiri faktora: dobrostanje, samokontrola, emocionalnost i socijabilnost i dvije nezavisne facete: adaptabilnost i samomotivacija. Za mjerenje aleksitimije je korištena Torontskoa skala aleksitimije – 20 (Toronto Alexithymia Scale- 20 - TAS-20) koja je trenutno najraširenije sredstvo za mjerenje aleksitimije. Ova skala je sigurno provjeren instrument za procjenu aleksitimije. Praktična je za primjenu i obradu. Zadatak ispitanika je bio da na Likertovoj skali od pet stepeni, (od 1 – izrazito se ne slažem do 5 – izrazito se slažem), koji se odnose na stepen u kojem neko može identificirati i opisivati vlastite emocije te koliko je sklon tzv. eksternalnom mišljenju, zaokruže onaj broj koji najbolje odražava njihovu percepciju vlastitih mogućnosti i sklonosti. TAS-20 ima tri faktora: otežano identificiranje osjećanja i njihovo razlikovanje od tjelesnih senzacija, otežano opisivanje osjećanja drugima i eksternalno orijentirano razmišljanje. Sastavljena je od 20 tvrdnji. Empatija je mjerena Torontskim upitnikom empatije (Toronto Emotion Questionnaire - TEQ) koja se sastoji od 16 pitanja koja obuhvataju širok spektar atributa povezanih sa teorijskim aspektima empatije. Analiza rezultata je pokazala da veterani rata sa simptomima PTSP-a imaju niži skor globalne emocionalne inteligencije, te niže vrijednosti faktora dobrostanje, samokontrola, emocionalnost i socijabilnost, kao i niže skorove na svih 15 aspekata (faceta) emocionalne inteligencije. Rezultati ovoga istraživanja su u skladu sa ranijim nalazima o značajnom nivou aleksitimije u osoba sa PTSP. U ukupnom uzorku dobiveno je da 89 (43.4%) ispitanika ima aleksitimiju. Između ispitivanih grupa veterana rata u ukupnom skoru aleksitimije utvrđena je statistički značajna razlika (t-test = -10.676, p<0.001). Dobiveni rezultati upućuju da u veterana rata sa PTSP-om postoji povezanost PTSP-a sa sve tri subskale TAS-20. Utvrđena je razlika srednjeg uticaja u skoru empatskog odgovora između veterana sa PTSP-om i bez PTSP-a. Veterani sa PTSP-om imali su veći ukupni skor empatskog odgovora, te veće vrijednosti u odgovorima na percepciju emocionalnih stanja drugih, proživljavanje percipirane emocije u drugih i učestalosti ponašanja koja pokazuju primjerenu senzitivnost. Nađena je negativna korelacija između emocionalne inteligencije i aleksitimije, emocionalne inteligencije i ukupnog skora simptoma PTSP-a. Simptomi PTSP-a su u negativnoj korelaciji sa sve četiri faktora emocionalne inteligencije i dvije nezavisne facete, te u pozitivnoj korelaciji sa teškoćama u verbaliziranju emocija, teškoćama u prepoznavanju emocija i eksternalno orijentiranom mišljenju. Analiza rezultata je pokazala korelaciju sa fizičkim kažnjavanjem u djetinjstvu. Ispitanici koji su imali iskustvo fizičkog kažnjavanja u djetinjstvu i koji su imali hroničnu bolest pokazuju značajno niže srednje vrijednosti ukupnog skora emocionalne inteligencije kao osobine. Osim toga ispitanici koji su naveli da su imali nesretno djetinjstvo, loš odnos s majkom, loš odnos s ocem imali su niže srednje vrijednosti emocionalne inteligencije. Ispitanici koji su u djetinjstvu fizički kažnjavani pokazivali su značajno niže vrijednosti u emocionalnosti, samokontroli i dobrostanju. Samomotivacija je bila značajno veća u ispitanika koji nisu u djetinjstvu fizički kažnjavani u odnosu na ispitanike koji jes. Na osnovu rezultata istraživanja prva, druga i četvrta nulta hipoteza se mogu odbaciti dok se treća ne može odbaciti.

Operativna tehnika Lihtenštajn (Lichtenstein) se preporučuje kao standard za operacije svih vrsta hernija kod pacijenata svih životnih doba, zato što pokazuje ranije vraćanje normalnim životnim aktivnostima i signifikantno manju učestalost ranih i kasnih postoperativnih komplikacija. Međutim, javljaju se izvještaji da modificirana “darn” tehnika ima prednosti u odnosu na Lihtenštajn metodu. Transingvinalna preperitonealna tehnika koja koristi preperitonealnu mrežicu sa stalnim memorijskim prstenom i predstavlja uprošćenu Riv (Rives) tehniku, zadržava prednosti preperitonealnog pristupa i potencijalno ima prednosti u odnosu na Lihtenštajn (Lichtenstein) i Šouldajz (Shouldice) tehniku reparacije ingvinalne hernije. Materijal i metode: Istraživanje je bilo prospektivnog karaktera i obuhvatilo je 300 pacijenata sa preponskom hernijom, hospitaliziranih u Specijalnoj hirurškoj bolnici “Hirurgija Dr Đoković”. Pacijenti su podeljeni u 3 grupe nasumičnim izborom: 1. grupa od 100 pacijenata, kod kojih je reparacija ingvinalne hernije izvršena Lihtenštajn tehnikom, 2. grupa od 100 pacijenata, kod kojih je reparacija hernije izvršena Šouldajz tehnikom, 3. grupa od 100 pacijenata, kod kojih je reparacija ingvinalne hernije izvršena transingvinalnom preperitonealnom tehnikom (TIPP). Parametri za praćenje su bili pol, godine, vrsta hernije, prosečno operativno vreme, prosečni gubitak krvi (broj natopljenih tufera - 4ml/tuferu), postoperativni otok, upotreba antibiotika, dužina hospitalizacije, vreme povratka svakodnevnim aktivnostima, postoperativne komplikacije, postoperativna bol, efektivnost u uklanjanju simptoma, pacijentov skor zadovoljstva. Za procenu postoperativne boli korišćena je VAS skala (Visual Analog Scale) nakon 6, 12 sati i na 1, 2. i 14. dan. U terapiji bola korišćeni su analgetici na sledeći način: VAS <3 - paracetamol, VAS 3-5 - paracetamol kodein, dextropropoxy-pheneparacetamol, VAS > 5 - morfin iv. sa paracetamolom. Pacijentov skor zadovoljstva praćen je nakon 6 nedelja. Ocenjivan je kao; Skor od -3 do +3 (-3 izrazito nezadovoljan, +3 izrazito zadovoljan). Kontrola je vršena na 1, 2. i 7. dan, nakon 4 nedjelje, 3 meseca, 6 meseci i godinu dana Rezultati: Srednja dob pacijenata je bila 47 godina kod Šouldajz grupe, 43 godine kod Lihtenštajn grupe i 44 godine kod TIPP grupe. Dužina operacije u grupi Lihtenštajn statistički je značajno duža (P<0.0001) od onog u grupi TIPP, a statistički značajno kraća od one u grupi Šouldajz (P=0.012). Dužina trajanja operacije statistički je značajno manja u grupi TIPP od one u grupi Šouldajz (P<0.0001). Dužina reza u grupi Lihtenštajn statistički je značajno duža nego u grupi TIPP (P<0.0001). Nije utvrđena statistički značajna razlika dužine reza između grupa Lihtenštajn i Šouldajz (P=0.220). Dužina reza u TIPP statistički je značajno manja od one u Šouldajz tehnici (P<0.0001). Dužina hospitalizacije u grupi Lihtenštajn stastistički je značajno manja od one u grupi Šouldajz (P=0.036). Statistički je značajno manja dužina hospitalizacije u grupi TIPP od one u grupi Šouldajz (P=0.036). Nije utvrđena statistički značajna razlika dužine trajanja hospitalizacije u grupama Lihtenštajn i TIPP (P=1.000). VAS skor posle 6 sati u grupi Lihtenštajn statistički je značajno veći nego u grupi TIPP (P=0.004) a statistički značajno manji nego u grupi Šouldajz (P<0.0001). VAS skor je statistički značajno manji u grupi TIPP nego u grupi Šouldajz (P<0.0001). VAS skor posle 12 sati u grupi Lihtenštajn statistički se značajno ne razlikuje od vrednosti u grupi TIPP (P=0.052), a statistički je značajno manji nego u grupi Šouldajz (P<0.0001). VAS skor je statistički značajno manji u grupi TIPP nego u grupi Šouldajz (P<0.0001). VAS poslije 24 sati u grupi Lihtenštajn statistički se značajno ne razlikuje od vrijednosti u grupi TIPP (P=0.052), niti u grupi Šouldajz (P=1.0). VAS skor je statistički značajno manji u grupi TIPP nego u grupi Šouldajz (P<0.021). VAS skor poslije 48 sati u grupi Lihtenštajn statistički je značajno veći od onog u grupi TIPP (P<0.0001) i u grupi Šouldajz (P<0.006). VAS skor se statistički značajno ne razlikuje u grupama TIPP i Šouldajz (P=0.43). VAS skor posle 14 dana u grupi Lihtenštajn statistički je značajno veći od onog u grupi TIPP (P<0.0001) i u grupi Šouldajz (P<0.006). VAS skor se statistički značajno ne razlikuje u grupama TIPP i Šouldajz (P=0.43). Skor zadovoljstva u grupi Lihtenštajn statistički je značajno manji od onog u grupama TIPP (P<0.0001) i Šouldajz (P<0.0001). Skor zadovoljstva statistički je značajno viši u grupi TIPP od onoga u grupi Šouldajz (P<0.0001). Zaključak: TIPP metoda pokazuje brojne prednosti nad standardnim metodama otvorene reparacije hernija. Ta metoda kraće traje, operativni rez je manji, VAS skor je manji, a pacijentov skor zadovoljstva veći. Ove prednosti su u ravnoteži sa većom cenom koštanja ove operacije.

Svrha ovog istraživanja je određivanje značaja imunohistohemijske ekspresije endotelne sinteze dušikovog oksida (eNOS), imunohistohemijskog markera angiogeneze CD34 i imunohistohemijskog markera neoangiogeneze CD105 u intratumoralnom uzorku karcinoma bubrežnih stanica i ne-malignim uzorcima tkiva bubrega. Također, komparirani su i s kliničkim i patološkim karakteristikama tih uzoraka. Analizirana su 74 preparata, 54 preparata karcinoma bubrega nakon radikalne ili parcijalne nefrektomije i 20 preparata tkiva bubrega nakon nefrektomije zbog afunkcionalnog inflamiranog oboljenja bubrega. Svi uzorci tkiva karcinoma bubrega i tkiva kontrolne ne-neoplastične inflamatorne skupine, sačuvani su u 10% puferiranom neutralnom formalinu na sobnoj temperaturi, a zatim ukalupljeni u parafinske blokove i mikrotomom rezani na debljinu od 3-5 mikrona, te obojeni sa standardnom hematoksilin eozinom (HE) tehnikom. Isti uzorci tkiva su još tri puta narezani za imunohistohemijske metode bojenja uz korištenje monoklonskih antitijela za viszualizaciju: već postojećih, starijih (CD 24 pozitivna) krvnih žila, nvoformirane (CD 105 pozitivnih) krvnih žila i enzima e-NOS sinteze (monoklonalni anti-humani eNOS). Sa digitalnim mikroskopom preparati su pregledani i određen broj krvnih sudova tkiva tj. zone najgušćeg intenziteta angiogeneze markirane imunohistohemijskim markerima tzv. hot-spot i ekspresije eNOS-a te povezani sa patološkim karakteristikama i angiogenezom tkiva. Rezultati pokazuju da je ekspresija eNOS-a u statistički značajnoj korelaciji sa stepenom nekroze (p=0,001) i sistemskom aplikacijom onkološke terapije (p=0,01) u skupni bolesnika s kardinomom bubrega, dok druge histopatološke varijable kao što su veličina i podtip tumora. TNM stadij, nk+uklearni gradus, LVI i status hirurških margina nisu povezani sa ekspresijom eNOS-a (p>0,05). Ekspresija eNOS-a je izražena i statistički značajna (p=0,047) u bolesnika u kojih se karcinom razvio u gornjem polu bubrega, dok je u odnosu na ostale kliničkopatološke vrijable kao što su spol, strana i način rasta tumora nesignifikantan (p>0,05).Broj CD34 pozitivnih krvnih žila (CD34 MVD) je u statistički značajnoj korelaciji s SC105 MVD p=0,004), stepenom nekroze (p=0,0001) i stadijem karcinoma pT (p=0,045), dok je u skupini s inflamiranim bubregom statistički indikativna za stepen nekroze (p=0,03) i veličinu bubrega (p=0,013). U skupini s karcinomom bubrega CD105 MVD je još u pozitivnoj statistički značajnoj korelaciji sa CD34 MVD (p=0,0001) i statistički indikativan za prisustvo limfovaskularne invazije (p=0,06). Karcinom bubrega i ekspresija ENOS-a je u pozitivnoj značajnoj statističkoj korelaciji sa brojem CD105 pozitivnih novoformiranih krvnih žila (p=0,0001), brojem CD34 pozitivnih postojećih krvnih žila (p=0,01), stepenom nekroze (p= 0,04) kao i prisustvom pozitivnih limfnih čvorova (p=0,02). Karcinom bubrega ima pozitivnu i stastički značajnu korelaciju (p=0,0001) i ekspresijom eNOS-a, što nije bio slučaj sa brojem pozitivnih postojećih CD34 sudova i ekspresije eNOS (p= 0,101). Ovo potvrđuje hipotezu da eNOS kao proangiogeni faktor, ima učinak u procesu angiogeneze. Također, statistički je značajna korelacija između ekspresije eNOS-a i broja CD105 pozitivnih novoformiranih sudova s nekim od ispitivanih kliničkih-patoloških varijabli: lokalizacija karcinoma bubrega, stadij karcinoma pT, stepen nekroze i pozitivni limfni čvorovi, a od kojih su tri posljednja prognostička faktora klasični pokazatelji loše prognoze bolesti.

Ciljevi: Utvrditi značaj rane amniocenteze u detekciji fetalnih hromozomopatija kod trudnica sa povećanim rizikom, utvrditi učestalost i vrstu hromozomopatija ploda i njihovu povezanost sa riziko-faktorima roditelja sa opterećenom anamnezom. Metode: Istraživanje je bilo prospektivno, provedeno u UKC Tuzla između oktobra 2013. i juna 2015. godine. Obuhvaćeno je 389 trudnica sa visokim rizikom na hromozomopatije. Kod 256 trudnica amniocenteza je urađena zbog starosti trudnice ili njenog partnera, a kod 153 trudnice indikacija za amniocentezu su bili ultrazvučni ili biohemijski markeri ili opterećena anamneza. Rezultati: Kod 153 trudnice mlađe od 35 godina amniocenteza je urađena zbog pozitivnih ultrazvučnih (50,67%) ili biohemijskih (14,18%) markera na hromozomopatije ili zbog opterećene lične ili porodične anamneze (35,13%). U 49,01% trudnica amniocenteza je urađena zbog pozitivnih ultrazvučnih markera na hromozomopatije, a povećan nuchalni nabor ploda bio najčešća indikacija za amniocentezu (24,83%). Kod tri trudnice mlađe od 35 godina u kariogramu su otkrivene hromozomopatije [47xy+21; 46xxdel(x)(q22?) i 47xx+18]. Zbog visokog rizika double i triple testa na hromozomopatije, amniocenteza je urađena u 14,18% trudnica. Kod jedne ispitanice potvrđen je 47xy+21 kariotip. U 4,66% trudnica starijih od 35 godina otkrivene su hromozomopatije. Kod 2/38 ovih trudnica (5,26%) sa fetalnim nuchalnim naborom većim od 3 mm identifikovane su hromozomopatije ploda [47xy+21 i 46xxdel(x)(q21?)], dok je kod 11,11% trudnica sa reverznim protokom kroz ductus venosus udruženim sa anomalijom ploda otkriven kariotip 47xx+18. Zaključak: Višestruko testiranje na numeričke i strukturne greške hromozoma značajno nadmašuje pojedinačne markere. Rana amniocenteza je najpouzdanija metoda u detekciji hromozomopatija ploda kod trudnica sa povećanim rizikom. Ključne riječi: prenatalna dijagnoza, rana amniocenteza, hromozomopatija

Značaj istraživanja ogleda u tome da je biopsija bubrega kod djece sigurna procedura koja se tipično izvodi perkutano pod kontrolom ultrazvuka i uz sedaciju te uz 8-24 satni monitoring nakon procedure. Biopsija bubrega omogućava dijagnozu novonastalih bubrežnih oboljenja, procjenu stanja bubrežnog parenima definišući težinu promjena i potencijal za oporavak te daje pedijatru kliničaru korisne informacije za vođenje definitivnih dijagnostičkih i terapijskih intervencija. Pouzdanost perkutane biopsije bubrega pojednostavljuje proces postavljanja dijagnoze, skraćuje vrijeme hospitalizacije i u konačnici smanjuje troškove liječenja. Postavljanjem precizne patohistološke dijagnoze a ne samo oslanjanje na kliničku procjenu, perkutana biopsija bubrega kod djece pomaže da se bolje razumije tok određenih pedijatrijskih bubrežnih oboljenja i njihov odgovor na terapiju i prognoza.