Doktorske disertacije

Istraživanje je poduzeto radi procjene incidence, etiologije i smrtnosti od sepse u novorođenačkom periodu, što je bio glavni cilj istraživanja. Pored toga istraživani su rizici koji su povezani sa nastankom sepse: kliničke i biološke karakteristike novorođenčeta na rođenju i pri prijemu u Odjeljenje intenzivne njege. Nadalje, cilj je bio procijeniti, pored etioloških uzročnika sepse, i njihovu osjetljivost na antibiotike. Ovo je bilo prospektivno istraživanje koje je obuhvatilo novorođenčad liječenu u Odjeljenju intenzivne njege, a koja su rođena u porodilištu Klinike za ginekologiju i akušersvo u Univerzitetskom kliničkom centru Tuzla. Istraživanje je trajalo godinu dana. Kriteriji za uključivanje u strudiju su bili: novorođenčad rođena u Klinici za ginekologiju i akušerstvo Tuzla, koja nisu starija od 30 dana pri prijemu u bolnicu. Novorođenčad su opservirana tokom hospitalizacije u Odjeljenju intenzivne njege do otpusta iz bolnice. U unaprijed pripremljeni protokol bilježeni su podaci koji su bili značajni za postavljene ciljeve. U periodu od 1. jula 2012. do 30. juna 2013. u Odjeljenju intenzivne njege je liječeno 200 novorođenčadi od kojih je 169 bilo PT iznad 1501 g (84,5%), a 31 je bilo vrlo male porođajne težine (15,5%). Dužina liječenja za novorođenčad vrlo male porođajne težine je bila 19, a za veću novorođenčad (1501 g) 10 dana. Od 200 opservirane novorođenčadi u Odjeljenju intenzivne njege 136 je imalo najmanje jednu epizodu sepse, uključujući potvrđenu ili kliničku, dajući incidencu od 68% ili 32,8/1000 živorođenih. Kasna sepsa je bila učestalija u odnosu na ranu. Od 200 novorođenčadi liječenih u Odjeljenju intenzivne njege 28 (14%) je imalo smrtni ishod. Ukupna smrtnost od sepse je bila 18,4% (25/136). Incidenca novorođenačke sepse kao i smrtnost se značajno razlikovala u odnosu na porođajnu težinu (p<0.001): od 31 novorođenče PT ≤ 1500 g, 25 (80,6%, 25/31) je imalo najmanje jednu epizodu sepse (gustoća incidence 52,7/1000 dana intenzivne njege); 12 je umrlo (48%, 12/25), u odnosu na novorođenčad PT ≥1501 g (11,7%, 13/111). Značajni riziko-faktori za obolijevanje od sepse su bili: od bioloških karakteristika novorođenčeta PT ≤ 1500 g i ekstremno niska gestacijska dob (GN < 28); od kliničkih karakteristika Apgar skor ≤ 3; od invazivnih procedura asistirana ventilacija, umbilikalni kateter i hirurška intervencija. Najučestaliji uzročnik sepse od Gram-negativnih bakterija je bila Klebsiella pneumoniae, a od Gram-pozitivnih Enterococcus faecalis. Gram-negativne bakterije su pokazale značajnu rezistenciju na cefalosporine, a Pseudomonas i Acinetobacter i na karbapeneme. Gram-pozitivne bakterije su bile značajno rezistentne na gentamycin, dok nije bilo rezistencije na vankomycin i amikacin. U šestomjesečnom periodu zabilježeno je epidemijsko širenje Acinetobacter baumannii sepse, sa sedamnaest oboljelih i šestero umrle novorođenčadi. Izvor infekcije je bilo dojenče sa Acinetobacter baumannii meningitisom, komplikacijom operativnog liječenje hidrocephalusa. Incidenca nozokomijalne sepse je bila 48,5%. Dvije trećine uzročnika činile su Gram-negativne bakterije, a među njima, u prvim epizodama sepse, Klebsiella pneumoniae i Pseudomonas aeruginosa su bile vodeće bakterije. Preostalu trećinu su činili Enterococcus faecalis i Staphylococcus epidermidis. Smrtnost novorođenčadi od nozokomijalne sepse je bila 20%, a dužina njihovog liječenja 18,5 dana. Znatno manja je bila smrtnost novorođenčadi bez nozokomijalne sepse (8,7%) kao i dužina liječenja (8,2 dana) Smrtnost i dužina liječenja novorođenčadi oboljele od nozokomijalne sepse je bila dvostruko veća u odnosu na ostalu novorođenčad. Značajni riziko-faktori za nozokomijalnu sepsu bili su: vrlo mala porođajna težina (PT < 1500 g), prematuritet ispod 32 GN, hospitalizacija porodilje duže od 24 h, pojava kliničke slike sepse kod novorođenčeta poslije 24 h od rođenja. CRIB skor ima prediktivnu vrijednost i treba ga koristiti. Od invazivnih procedura riziko faktori su bili: ventilacija uz pomoć kontinuiranog pozitivnog pritiska, mehanička ventilacija, umbilikalni i urinarni kateter kao i hirurška intervencija. Incidenca novorođenačkog meningitisa je bila 4,4/1000 živorođenih, a smrtnost je 11%. Od bioloških karakteristika novorođenčeta muški pol je bio rizik za obolijevanje od meningitisa. Hospitalizacija novorođenčeta duže od 24 h i porod carskim rezom su bili riziko-faktori koji potiče od bolničke sredine, a zamućena plodova voda rizik faktor koji potiče od majke. Učestaliji simptomi novorođenačkog meningitisa su bili povišena temperatura, respiratorna patnja, a od znakova patološka žutica. Gram-pozitivne bakterije su bile učestalije izolovane iz kulture likvora, a jedna trećina izolovanih bakterija iz likvora i hemokultura su bile Gram-negativne bakterije. Nivo znanja zdravstvenih radnika o osnovama pravilne higijene ruku i antiseptičnom dejstvu alkohola je bio nizak. Ovo istraživanje je od velikog značaja jer ukazuje na visoku učestalost sepse novorođenčadi kao i riziko-faktore koji doprinose njenoj učestalosti. Također su navedeni najčešći etiološki uzročnici sepse kao i njihova rezistencija na antibiotsku terapiju, što je bitno za odabir antibiotske terapije. Ovi rezultati upućuju na značaj multidisciplinarnog pristupa epidemiologa, mikrobiologa, farmakologa kao i zdravstvenih radnika koji su u direktnom kontaktu sa novorođenčetom, sa ciljem smanjenja učestalosti novorođenačke sepse. Uvođenjem preventivnih mjera kao i poboljšanim tretmanom oboljele novorođenčadi, smanjit će se učestalost sepse, a pravovremenim i adekvatnim liječenjem, smanjit će se smrtnost kao i dugoročne posljedice. Ključne riječi: novorođenče, sepsa, epidemiologija, intenzivna njega

Uvod: Aterosklezora krvnih sudova, bilo da se radi o ekstrakranijalnoj ili intrakranijalnoj cirkulaciji, najčešći je uzrok incidenta kao što je cerebrovaskularni inzult (CVI). Karotidna endarterektomija (KE) je preventivna operacija kojom se smanjuje rizik nastanka CVI. Može biti izvedena everzionom (EKE) ili klasičnom metodom (KKE). Cilj ovog rada bio je ispitati uticaj korištene metode na osnovne perioperativne rezultate te učestalost postoperativnih komplikacija. Materijal i metod: U ovo retrospektivno-prospektivno istraživanje uključena su 173 ispitanika sa simptomatskom stenozom karotidnih arterija kod kojih je učinjena KE, u periodu od marta 2011. do marta 2014. godine. ispitanici su podijeljeni u dvije skupine obzirom na operativnu metodu: skupinu A sačinjavalo je 90 ispitanika operisanih EKE, a skupinu B 83 ispitanika operisanih KKE. Rezultati: Između dvije skupine uočena je statistički značajna razlika u korist ispitanika iz skupine A u: dužini operativnog zahvata (92.56.±11.29 min. v.s. 104.4±18.01. min., p=0.000), vremenu klemovanja karotidnih arterija (11.83±1.81 min. vs. 23.69±5.399 m in., p=0.000), količini postoperativne drenaže (25.33±24.67 ml. vs. 36.14.±14.32 nl., p=0.001), vremenu provedenom u jedinici intenzivne terapije (25.43±13.51 sati vs. 34.54±35.81 sati, p=0.000) kao i dužini hospitalizacije (4.60±0.90 dana v.s. 5.42±1.80 dana, p=0.001). Kod ispitanika iz skupine A zabilježen je manji broj pojedinačnih postoperativnih komplikacija, bez statističke značajnosti: CVI (2,2,% vs. 4.8%, p=0.351), poremećaj ritma (2."% v.s. 4.8%, p= 0.351), TIA ili kognitivni poremećaj (2.2% vs. 7.2&, p=0.0117), mortalitet (1.1% vs. 1,2%, p= 0.954), dok je ukupan broj postoperativnih komplikacij abio statistički značajno manji kod istih ispitanika (7.77% vs. 18.07 &, p=0.042). Zaključak: Vrsta korištene operativnemetode utiče na ishod liječenja simptomatske karotidne stenoze. Rezultati ovog istraživanja ukazuju na to da EKA iamrpednosti u odnosu na KKA, kako u osnovnim perioperativnim rezultatima, tako i u učestalosti postoperativnih komplikacija. Ključne riječi: ateroskleroza, simptomatska stenoza karotidnih arterija, everziona kardotidna endarterektomija, klasična karotidna endarterektomija.

Mitralna regurgitacija uzrokuje progresivnu sistolnu i dijastolnu disfunkciju lijevog ventrikula što ima negativan uticaj na prognozu pacijenata sa mitralnom regurgitacijom. Razumijevanje stepena ove disfunkcije i težine regurgitacije može pomoći u odabiru najbolje strategije liječenja i može produžiti život pacijenta. Međutim procjena ventrikularne funkcije samo ehokardiografskim pokazateljima može biti teška i može nositi sa sobom dijagnostičke zamke. Kombinacija ehokardiografskih i hormonskih parametara omogućava adekvatniju procjenu težine mitralne regurgitacije i disfunkcije lijevog ventrikula u većini slučajeva. BNP se sintetizira i sekretuje od strane kardiomiocita kao odgovor na povećano istezanje zida srca. Do sada je samo nekoliko studija evaluiralo značaj BNP u valvularnim bolestima srca. Ciljevi ovog rada su: utvrditi stepen mitralne regurgitacije pomoću ehokardiografskih parametara, utvrditi plazmatsku koncentraciju BNP u mitralnoj regurgitaciji i korelirati ehokardiografske parametre i plazmatsku koncentraciju BNP u bolesnika sa mitralnom regurgitacijom. U prospektivnoj studiji, istraživanjem je obuhvaćeno 50 ispitanika koji su kardiološki kabinet došli radi evaluacije mitralne regurgitacije, bez obzira na uzrok. Uključujući faktori za ovu studiju su: sinusni ritam bez konduktivnih poremećaja u elektrokardiogramu i arterijska tenzija do 140/80 mmHg u miru. Ispitanici su oba spola i podjeljeni su u četiri skupine, a na osnovu ehokardiografski procijenjene težine mitralne regurgitacije. Iz studije su isključeni pacijenti sa ranije urađenom perkutanom ili hirurškom intervencijom na valvularnom aparatu srca. Kontrolnu skupinu obuhvata 30 ispitanika slične starosne i spolne distribucije. Ispitanici i kontrolna grupa su imali kliničku, ehokardiografsku i laboratorijsku procjenu. Prosječna dob u ispitaničkoj skupini je iznosila 57,2 (10,3) godina dok je u kontrolnoj skupini iznosila 50,1 (9,2) godine, a što je bilo statistički signifikantna razlika (t=3,095; df=78; p=0,003). Komparirajući prosječne vrijednosti stepena mitralne regurgitacije shodno dobi, vidljiv je porast stepena mitralne regurgitacije sa porastom dobi, a što je statistički signifikantna razlika (ANOVA; F=10,44; p<0,001). Postojala je signifikantna razlika u vrijednostima EF između pojedinih podklasa ispitaničke skupine sa padom vrijednosti EF u ispitanika sa MR III i IV stepena (ANOVA; F=32,14; p<0,001). Takođe je utvrđena signifikantna razlika u vrijednostima EF između pojedinih podklasa ispitaničke skupine sa padom vrijednosti dP/dt u ispitanika sa MR III i IV stepena (ANOVA; F=5,12; p<0,001). Postojala je signifikantna razlika u vrijednostima volumena LA između pojedinih podklasa ispitaničke skupine sa porastom volumena u ispitanika sa MR III i IV stepena (ANOVA; F=127,5; p=0,03). Za mjere LVEDD, LVEDV, LVESD i LVESV postojao je značajan rast vrijednosti u pacijenata sa većim stepenom MR (p<0,001). Evidentan je značajan rast mase LV sa porastom stepena mitralne regurgitacije (p<0,001). Međutim, kada je u pitanju dijametar mitralnog anulusa, isti je bio značajno veći u ispitanika sa MR u odnosu na članove kontrolne skupine (p=0,001), ali su razlike unutar ispitanika sa MR bile manje izražene i statistički nesignifikantne (p>0,05). Kada je u pitanju bila vrijednost PAPs, ista se značajno povećavala u ispitanika sa porastom stepena MR (p<0,001). Patološke vrijednosti vezane za prisustvo MR su evaluirane i bilježene samo u pripadnika ispitaničke skupine. Ispitivanjem je utvrđen jasan rast vrijednosti VC sa porastom stepena MR (ANOVA; F=326,4; p<0,001). Vrijednosti volumena regurgitacije (VR) su takođe progresivno rasle sa porastom stepena MR (ANOVA; F=208,2; p<0,001). Vrijednosti frakcije regurgitacije su rasle sa stepenom MR (ANOVA; F=175,9; p<0,001). Vrijednost površine EROA (engl. Effective Regurgitant Orifice Area) je takođe rasla sa stepenom MR (ANOVA; F=186,2; p<0,001). I na poslijetku, vrijednosti površine mlaza regurgitacije (engl. Jet Area) su se takođe povećavale sa stepenom MR. Prosječne vrijednosti BNP u cjelokupnom uzorku su iznosile 6,22 (0,76) i kretale su se od minimuma od 5 i maksimuma od 8,6. Prosječne vrijednosti BNP u kontrolnoj skupini su iznosile 6,00 (0,63), dok su u skupini ispitanika sa MR iznosile 6,36 (0,80), a što je bila statistički signifikantna razlika (t=2,06; df=78; p=0,04). Komparirano između ispitaničkih skupina, postojala je signifikantna razlika u nivou BNP (ANOVA; F=3,47; p=0,12), koja je bila na račun signifikantne razlike između ispitanika sa MR IV stepena i kontrolne skupine (p=0,029), dok se ostale skupine nisu međusobno razlikovale. Vrijednosti BNP su bile u direktnoj, pozitivnoj, srednje izraženoj i statistički signifikantnoj korelaciji sa ehokardigrafskim parametrima direktno vezanim za procjenu težine mitralne regurgitacije. Utvrđene su signifikantne i negativne korelacije između BNP i EF, te BNP i dP/dt. Takođe su postojale signifikantne i pozitivne korelacije između BNP i vrijednosti LVESV i BNP i PAPs. Dobijeni rezultati pokazuju da su plazmatske koncentracije BNP signifikantno povišene u pacijenata sa mitralnom regurgitacijom, te da se povećavaju sa stepenom težine mitralne regurgitacije, kao i da postoji značajna korelacija između plazmatske koncentracije BNP i ehokardiografskih parametara u mitralnoj regurgitaciji. Mitralna regurgitacija uzrokuje progresivnu sistolnu i dijastolnu disfunkciju lijevog ventrikula. To nas navodi na pretpostavku da ima negativan uticaj na prognozu krajnjeg ishoda u bolesnika sa mitralnom regurgitacijom. Utvrđivanje stepena disfunkcije i težine mitralne regurgitacije bi prema tome moglo pomoći u odabiru najbolje terapijske strategije i imati značaja kod asimptomatskih bolesnika kojima nije siguran benefit od potencijalnog hirurškog liječenja. Ovi pacijenti su obično stariji, imaju značajne komorbiditete i dovodi se u sumnju krajnji rezultat hirurškog tretmana. Ova studija utvrđivanjem povezanosti i korelacije nivoa BNP i težine mitralne regurgitacije može dati doprinos u rješavanju glavnog problema i dileme u ovom stanju, odnosno određivanju najadekvatnijeg terapijskog tretmana. Klinička upotreba natriuretskog peptida ima svoje mjesto u prognostičkoj stratifikaciji, detekciji sistoličke i dijastoličke disfunkcije lijevog ventrikula u mitralnoj regurgitaciji kao i prilagodbi i odabiru najboljeg načina tretmana takvih bolesnika. Ova studija bi mogla doprinijeti rutinskom korištenju BNP-a u procjeni rizika bolesnika sa mitralnom regurgitacijom. Sve navedeno bi moglo bitno uticati na poboljšanje kvaliteta života oboljelih pacijenata kao i smanjenje mortaliteta. Ključne riječi: Mitralna regurgitacija, moždani natriuretski peptid, ehokardiografija.

Hormonalni odgovor organizma na stres tokom laparoskopije nije potpuno istražen sa svih aspekata, te smo ovom studijom htjeli provjeriti hormonalni odgovor organizma na stres tokom laparoskopske holecistektomije sa standardnim (12-15 mm/Hg) i niskim (6-8 mm/Hg) intraabdominalnim pritiskom i kod otvorene holecistektomije. Laparoskopska holecistektomija sa niskim intraabdominalnim pritiskom je mnogo povoljnija, posebno kod pacijenata sa visokim komorbiditetom. U prospektivnu studiju provedenu u periodu od jula 2012. godine do februara 2014. godine bilo je uključeno 110 pacijenata podijeljenih u dvije grupe: 70 pacijenata kod kojih je urađena laparoskopska holecistektomija i 40 pacijenata sa otvorenom holecistektomijom. Prva grupa pacijenata je bila podijeljena u dvije podgrupe od 35 pacijenata podijeljenih na osmovu visine intraabdominalnog pritiska tokom holecistektomije (LH sa standardnim versus LH sa niskim intrabadominalnim pritiskom). Svi pacijenti su zadovoljili predhodno postavljene uključujuće i isključujuće kriterije studije. Nije bilo statistički značajnih razlika u demografskim karakteristikima pacijenata između ispitivanih grupa. Parametri operativnog stresa koji su određivani u ovoj studiji bili su: veličina operativne rane, gubitak krvi, vrijeme trajanja operativnog zahvata, vrijeme trajanja anestezije i vrsta anestezije; zatim trauma medijator Creaktivni protein, hormoni: trijodtironin (T3), tiroksin (T4), tireostimulišući hormon (TSH), adreno-kortikotropni hormon (ACTH), kortizol i inzulin. Rezultati studije su potvrdili prednosti laparoskopske holecistektomije u poređenju sa otvorenom a posebno su utvrđene prednosti laparoskopske holecistektomije sa niskim intraabdominalnim pritiskom u poređenju sa standardnim. Rezultati višestrukog testiranja statističke značajnosti razlike srednjih vrijednosti CRP-a postoperativno pokazuju da prvi i drugi i sedmi postoperativni dan koncentracija CRP-a je statistički značajno manja u grupi LH u odnosu na OH grupu. Usporedba između LH i OH grupe u koncentraciji T3, T4, ACTH, kortizola i inzulina u postoperativnim danima pokazuje statistički značajno veće vrijednosti ovih hormona u grupi pacijenata urađenih otvorenom metodom(OH). Studijom je utvrđeno da je tokom otvorene i laparoskopske holecistektomije povećan odgovor organizma na stres. Također, odgovor organizma na stres tokom laparoskopske holecistektomije manji je nego tokom otvorene holecistektomije. Odgovor organizma na stres tokom laparoskopske holecistektomije sa niskim insuflacionim pritiskom (6- 8 mmHg) manji je nego tokom laparoskopske holecistektomije sa standardnim insuflacionim pritiskom (12-15mmHg). Primjena laparoskopije sa nižim intraabdominalnim pritiskom mnogo je povoljnija za pacijente, posebno one sa visokim komorbiditetom.

Uvod: Rastući je trend karcinima prostate, a utvrđena je veza između karcinoma i faktora okoliša koji se mogu izbjeći. Dvije od tri smrti uzrokovane karcinomom prostate mogu se prevenirati prekidom rizične ekspozicije. Ciljevi rada: Utvrditi rizična zanimanja za nastanak karcinoma prostate; utvrditi karcinogene rizike profesionalne ekspozicije za nastanak karcinoma prostate u odnosu na intenzitet i dužinu trajanja ekspozicije; te utvrditi povezanost ekspozicije faktorima rizika radnog mjesta i životne dobi ispitanika kod karcinoma prostate. Ispitanici i metode: Proveli smo prospektivnu kontrolnu studiju slučaja upitnicima i analizu o potencijalnim profesionalnim faktorima rizika radnog okoliša za razvoj raka prostate u Zeničko- Dobojskom kantonu. Analizirali smo izloženost oboljelih karcinogenima (učestalost, intenzitet, dužina ili ekspozicioni staž izražen u godinama), njihovu uzajamnu povezanost sa nastankom karcinoma prostate, kao i udruženost zbunjujućih pogoršavajućih faktora navike pušenja i zloupotrebe alkohola. Istraživanjem je bilo obuhvaćeno 1000 ispitanika: 250 kojima je patohistološki i klinički potvrđen rak prostate (ispitanička skupina), 250 pacijenata oboljelih od raka drugih sijela karcinoma (prva kontrolna skupina) i 500 pacijenata kojima nije dijagnostikovano maligno oboljenje (druga kontrolna skupina). U II ispitaničkoj skupini pacijentima je proveden skrining sumnje na karcinom prostate testiranjem PSA u krvi. Ispitanici čije vrijednosti PSA koje nisu bile referentne su činili II ispitaničku podskupinu. Svi ispitanici su bili muškog spola, dobi ≥45 godina, pacijenti koji se liječe u timovima porodične medicine. Ovo kliničko istraživanje je provedeno metodom anketiranja i skrininga testiranja krvi, a instrument istraživanja je bio upitnik posebno osmišljen za ovo istraživanje. Rezultati: Postoje statistički značajne razlike u učestalosti ekspozicije slijedećim karcinogenicima radnog mjesta između ispitanika sa karcinomom prostate i ispitanika bez karcinoma: radioaktivnim materijama (P<0.001); olovu i živi (P= 0.009); arsenu (P<0.001); drvnoj prašini (P=0.001); te drugim teškim metalima (P=0.046); benzinu i nafti (P<0.002); organskim otapalima (P= 0.040) i drugim uljima (P<0.010). Ne postoje statistički značajne razlike niti za jedan karcinogenik radnog mjesta osim za benzin i naftu (P=0.011) između ispitanika obje skupine s karcinomima. Visoka je stopa prevalence ekspozicije benzenu. Postoje statistički značajne razlike u učestalosti ekspozicije za oba karcinogenika koji su svojstveni poljoprivrednoj djelatnosti između ispitanika sa karcinomom prostate i ispitanika bez karcinoma: pesticidima (P<0.001 i gnojivima (P< 0.001). Ne postoje statistički značajne razlike u učestalosti ekspoziciji pesticidima i gnojivima između ispitanika sa karcinomom prostate i ispitanika s karcinomima drugih sijela. Za pojavu karcinoma prostate u odnosu na karcinom drugih sijela riziko faktorima se mogu smatrati: stanovati na selu, biti u mirovini i status zaposlenja, mjesto stanovanja i viši imovinski status. Značajan faktor rizika za karcinoma prostate u odnosu na karcinome drugih sijela; brat imao rak prostate (OR=1.26), biti izložen teškim životnim situacijama (OR=1.7) i stresu (OR=1.10). Utvrđeno je da su signifikantni faktori rizika za razvoj karcinoma prostate u odnosu na odsutnost karcinoma: dužina trajanja pušenja (OR=1,15), pušenje na radnom mjestu (OR=1,16) i dnevno konzumirana količina alkohola (1.24). Utvrđeno je da su značajni faktori rizika za karcinom prostate u odnosu na karcinome drugih sijela su dužina trajanje pušenja (OR=1.53) i pušenje na radnom mjestu (OR=1.27). Dobijene vrijednosti OR (Odds Ratio) koje su naznačene kao i njihova statistička značajnost na nivou (P<0,05) pokazuju da se za prediktore (sigurne faktore rizika) karcinoma prostate u odnosu na pacijente bez karcinoma mogu smatrati: pesticidi, drvna prašina, nafta i naftni derivati, druga ulja i gnojiva. Svi parametri dužine rada u vremenu su statistički značajan faktor rizika za razvoj karcinoma prostate: rad u smjenama (OR= 1.128), povećan broj radnih sati u sedmici (OR=2.075) i prekovremeni broj radnih sati (OR= 1.088). Profesionalni karcinogeni rizik skraćuje latentni period za razvoj karcinoma prostate i javlja se najčešće u dobi <55 godina ili u dobi od 55-60 godina, a ne u dobi >70 godina (skraćuje latentni period od -15 – 10 godina). Zaključak: Usmjerenje na prevenciju utvrđenih faktora rizika i pregled urologa i skrining testiranjem PSA u krvi u muškoj populaciji u dobi ≤45 godina može smanjiti stopu obolijevanja, a općenito svim muškarcima podići nivo očuvanja zdravlja i kvalitete života. Ključne riječi: karcinom prostate, okolišni rizici, faktori rizika radnog mjesta, skrining, PSA